Shloka 9
Vasiṣṭha on Saṃsāra, Guṇas, and Misattributed Agency
Mahābhārata 12.292
देवतातिथि भृत्येभ्य: पितृभ्यश्चात्मनस्तथा । ऋणवान् जायते मर्त्यस्तस्मादनृणतां व्रजेत्
devatātithi-bhṛtyebhyaḥ pitṛbhyaś cātmanaḥ tathā | ṛṇavān jāyate martyas tasmād anṛṇatāṁ vrajet ||
பராசரர் கூறினார்—மனிதன் பிறப்பிலேயே தேவர்களுக்கு, விருந்தினருக்கு, தன்னைச் சார்ந்தவர்களுக்கு, பித்ருக்களுக்கு, மேலும் தன் சொந்த ஆத்மாவிற்கும் கடன்பட்டவனாகப் பிறக்கிறான். ஆகவே ஒவ்வொருவருக்கும் உரிய கடமைகளை நிறைவேற்றி, அந்தக் கடன்களிலிருந்து விடுபட முயல வேண்டும்.
पराशर उवाच
Educational Q&A
Human life begins with obligations: to the gods (through worship and right conduct), to guests (hospitality), to dependents (support and protection), to ancestors (continuing lineage and rites), and to oneself (self-care, discipline, and inner cultivation). Dharma is framed as consciously repaying these debts and aiming for anṛṇatā—freedom from unmet obligations.
In Śānti Parva’s instruction on dharma, Parāśara delivers a didactic statement defining the human condition as inherently indebted. He urges the listener to pursue a life of responsible action—ritual, social, familial, and personal duties—so that one becomes ‘debt-free’ in the ethical sense.