Shloka 7
तुलाधार-उपदेशः
Tulādhāra’s Instruction to Jājali on Ahiṃsā and Abhaya-dāna
आकाश स्य गुण: शब्दो व्यापित्वं च्छिद्रतापि च | अनाश्रयमनालम्बमव्यक्तमविकारिता
ākāśasya guṇaḥ śabdo vyāpitvaṃ cchidratāpi ca | anāśrayam anālambam avyaktaṃ avikāritā ||
பீஷ்மர் கூறினார்—ஆகாசத்தின் குணம் ‘ஒலி’ (சப்தம்); அது எங்கும் பரவி நிற்கும்; மேலும் ‘இடமளித்தல்’ எனும் துளைத்தன்மையும் அதன் லட்சணம். அது எந்தத் திடப் பொருளின் ஆதாரத்தையும் சாராது; தானும் வேறொரு ஆதாரத்தில் தங்காது; புலன்களுக்கு அவ்யக்தமாக இருந்து, இயல்பில் மாற்றமற்றதாகும்।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a Sāṅkhya-style discernment of reality by defining ākāśa through its characteristic qualities—especially sound and pervasiveness—so that one can distinguish subtle principles from gross, changing phenomena and thereby cultivate clarity in dharma-oriented living.
In the Shanti Parva’s post-war instruction, Bhishma is teaching Yudhishthira philosophical foundations. Here he continues the structured listing of the mahābhūtas (great elements) and their properties, focusing on the attributes of ākāśa.