Shloka 5
तुलाधार-उपदेशः
Tulādhāra’s Instruction to Jājali on Ahiṃsā and Abhaya-dāna
अननेर्दूर्धर्षता ज्योतिस्ताप: पाक: प्रकाशनम् | शोको रागो लघुस्तैक्ष्णयं सततं चोर्ध्वभासिता
anagner durdharṣatā jyotis tāpaḥ pākaḥ prakāśanam | śoko rāgo laghutā tīkṣṇatvaṃ satataṃ cordhvabhāsitā ||
பீஷ்மர் கூறினார்—அக்னியின் குணங்கள்: தாங்க இயலாத தன்மை (துர்தர்ஷம்), ஒளி, வெப்பம், வேகவைத்தல்/பக்குவப்படுத்தல், பிரகாசப்படுத்தல்; மேலும் சோகம்போன்ற எரிச்சல், ராகம்போன்ற செம்மை, இலகுத்தன்மை, கூர்மை, மற்றும் ஜ்வாலை எப்போதும் மேல்நோக்கி எழுந்து ஒளி பரப்புதல்—இவையே அக்னியின் லட்சணங்கள்।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches recognition of a thing’s svabhāva (intrinsic nature) through its guṇas (observable qualities). Fire is defined not by name but by effects—heat, light, transformation, sharpness, and upward-rising radiance—encouraging ethical discernment by attending to consequences and characteristics.
In Śānti Parva’s instructional setting, Bhīṣma continues a didactic exposition, listing the defining properties of fire (agni) as part of a broader discussion that classifies and explains the qualities of entities in the world for reflective understanding.