Shloka 24
सूक्ष्मभूत-भूतात्मविज्ञानम्
Knowing the subtle principle and the bhūtātman through yoga
जिसका जीवन धर्मके लिये और धर्म भगवान् श्रीहरिके लिये होता है, जिसके दिन और रात धर्म-पालनमें ही व्यतीत होते हैं, उसे देवता ब्रह्मज्ञ मानते हैं ।।
nirāśiṣam anārambhaṁ nirnamaskāram astutim | nirmukte bandhanaiḥ sarvais taṁ devā brāhmaṇaṁ viduḥ ||
வியாசர் கூறினார்—எதிர்பார்ப்பும் ஆசையும் அற்றவன், உலகியலான தொடக்கங்களை மேற்கொள்ளாதவன், வணக்கமும் புகழ்ச்சியும் நாடாதவன், எல்லாப் பந்தங்களிலிருந்தும் விடுபட்டவன் ஆகிய அந்தப் பிராமணனையே தேவர்கள் பிரம்மஞானி என அறிகின்றனர். அவனுடைய வாழ்வு தர்மத்திற்கே; தர்மம் பகவான் ஸ்ரீஹரிக்கே; அவனுடைய பகல்‑இரவு தர்ம அனுஷ்டானத்திலேயே கழிகின்றன.
व्यास उवाच
Educational Q&A
A true Brahman-knower is defined by inner freedom: absence of desire for results, non-initiation of worldly projects driven by craving, indifference to social honor (salutations) and praise, and release from all forms of bondage. Spiritual authority is measured by detachment and dharma-centered living, not by external recognition.
In Śānti Parva’s instruction on peace and right conduct after the war, Vyāsa articulates criteria by which the divine (devāḥ) ‘know’ or acknowledge a genuine brāhmaṇa/Brahma-jñānī—highlighting renunciation and freedom from attachment as marks of realized wisdom.