Shloka 26
महाभूत–इन्द्रिय–मनस्–बुद्धि–अन्तरात्मा विवेकः | Discrimination of Elements, Senses, Mind, Intellect, and Inner Self
त्रींश्वैवाग्नीन् यजेत् सम्यगात्मन्येवात्ममोक्षणात् | प्राणेभ्यो यजुष: पञ्च षट् प्राश्नीयादकुत्सयम्
trīṁś caivāgnīn yajet samyag ātmany evātma-mokṣaṇāt | prāṇebhyo yajuṣaḥ pañca ṣaṭ prāśnīyād akutsayam ||
தன் விடுதலைக்காக, உள்ளத்திலேயே மூன்று அக்னிகளை முறையாக நிறுவி, ஆத்மாவிலேயே சரியாக யஜிக்க வேண்டும். யஜுர்வேதத்தின் ‘ப்ராணாய ஸ்வாஹா’ முதலிய மந்திரங்களைச் சொல்லி ப்ராணங்களுக்கு அர்ப்பணமாக முதலில் ஐந்து அல்லது ஆறு கவளங்கள் எடுத்துக்கொள்ள வேண்டும்; பின்னர் மீதமுள்ள உணவை இகழாமல் மௌனமாக உண்ண வேண்டும்.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches internalization of Vedic sacrifice: establish the ‘three fires’ within, offer the first mouthfuls to the vital breaths with Yajurvedic formulas, and then eat silently without criticizing the food—turning daily nourishment into disciplined spiritual practice aimed at liberation.
In Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Vyāsa describes the form of ‘ātma-yajña’ (self-sacrifice): a householder/ascetic maintains an inward agnihotra by ritualized eating—first offering a few morsels to prāṇa through mantra, then consuming the rest with restraint and non-disparagement.