Shloka 183
Adhyāya 240: Indriya–Manas–Buddhi–Ātman — The Inner Hierarchy and Restraint (इन्द्रिय-मनस्-बुद्धि-आत्म-क्रमः)
प्रसीदन्ति च संस्थाय तदा ब्रह्म प्रकाशते । योगी पाँचों इन्द्रियोंको वशमें करके उन्हें दृढ़तापूर्वक मनमें स्थापित करे। जब छठे मनसहित ये इन्द्रियाँ बुद्धिमें स्थिर होकर प्रसन्न (स्वच्छ) हो जाती हैं
prasīdanti ca saṁsthāya tadā brahma prakāśate | yogī pañcendriyāṇi vaśaṁ kṛtvā tāni dṛḍhatayā manasi saṁsthāpayet | yadā ṣaṣṭhena manasā saha imāni indriyāṇi buddhau sthirībhūya prasīdanti (svacchībhavanti), tadā tasya yoginaḥ brahma-sākṣātkāro bhavati |
புலன்களை ஒன்றுகூட்டி நிலைநிறுத்தினால் அவை அமைதியும் தெளிவும் பெறுகின்றன; அப்பொழுது பிரம்மம் ஒளிர்கிறது. யோகி ஐந்து புலன்களையும் அடக்கி உறுதியாக மனத்தில் நிறுவ வேண்டும். இந்தப் புலன்கள்—ஆறாவதான மனத்துடன் சேர்ந்து—புத்தியில் நிலைபெற்று அமைதியும் தூய்மையும் அடைந்தால், அந்த யோகிக்கு பிரம்மத்தின் நேரடி சாட்சாத்காரம் உண்டாகிறது.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Brahman is realized when the practitioner disciplines the sensory faculties and the mind, stabilizing them in the intellect; clarity and serenity of inner instruments allow the highest reality to manifest.
Vyāsa is instructing on yogic practice within the Śānti Parva’s liberation-oriented discourse, describing the inner sequence: restrain the five senses, anchor them in the mind, steady mind-and-senses in buddhi, and thereby attain direct realization of Brahman.