Shloka 12
Adhyātma-krama: Indriya–Manas–Buddhi–Ātman Hierarchy and Citta-Prasāda (आध्यात्मक्रमः)
आलम्भयज्ञा: क्षत्राश्न॒ हविर्यज्ञा विश: स्मृता: । परिचारयज्ञा: शूद्राश्षन जपयज्ञा द्विजातय:
ālambhayajñāḥ kṣatrāś ca haviryajñā viśaḥ smṛtāḥ | paricārayajñāḥ śūdrāś ca japayajñā dvijātayaḥ ||
க்ஷத்திரியர்க்கு ‘ஆலம்ப’ தன்மையுடைய யாகம் விதிக்கப்பட்டது; வைசியர்க்கு ஹவிஸ் (ஆஹுதி) முதன்மையான யாகம் என ஸ்மிருதி கூறுகிறது. சூத்ரர்க்கு பணிவும் சேவையும் யாகம்; இருமுறை பிறந்தோர்க்கு ஜப-யாகம் விதிக்கப்பட்டது.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse frames ‘yajña’ (sacrificial duty) broadly, mapping different forms of sacrificial practice to different social duties: martial/ālambha-related rites for Kṣatriyas, oblation-offerings for Vaiśyas, service as a sanctifying duty for Śūdras, and mantra-recitation (japa) as a key sacrificial discipline for the twice-born—emphasizing that dharma can be fulfilled through role-appropriate, ethically framed action.
In Śānti Parva’s dharma-discourse, Vyāsa is presenting a traditional classification of sacrificial obligations, explaining how ‘yajña’ is understood in multiple modes (ritual offering, service, recitation) depending on one’s station and prescribed duties.