Shloka 38
Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra
Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability
यद् यदागमसंयुक्त न कृच्छुमनुपश्यति । अथ तत्राप्युपादत्ते तमोडव्यक्तमिवानृतम्
yad yad āgama-saṁyuktaṁ na kṛcchram anupaśyati | atha tatrāpy upādatte tamoḍa-vyaktam ivānṛtam ||
பீஷ்மர் கூறினார்—முன்னைய அனுபவங்களின் வாசனைகளுடன் இணைந்த எந்த நிலையிலும் மனிதன் துன்பத்தைத் துன்பமாகக் காணான்; அங்கேயே தமோகுணத்தால் மறைக்கப்பட்ட, வெளிப்படாததுபோல் மங்கலான, பொய்யான திருப்தியையும் அவன் பற்றிக் கொள்கிறான். ஆகவே சுஷுப்தியில் அருகிலுள்ள துன்பத்தை அவன் நேரடியாக உணர்வதில்லை; அங்கேயும் தமசால் பிறந்த மாய இன்பத்தை அனுபவிக்கிறான்.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
That the mind can fail to recognize suffering when it is veiled by tamas and habitual impressions; even in deep sleep one may ‘experience’ a kind of false, indistinct contentment that is not true well-being.
In the Śānti Parva’s instruction, Bhīṣma continues teaching about the nature of mind and experience, using sleep/dream imagery to show how delusion can make hardship seem absent and can present an illusory sense of ease.