Shloka 4
Yoga, Nārāyaṇa as Supreme Principle, and the Emanation of Categories
Sāṅkhya-Yoga Outline
न चक्षुषा पश्यति रूपमात्मनो न पश्यति स्पर्शनमिन्द्रियेन्द्रियम् । न श्रोत्रलिड्रं श्रवणेन दर्शन तथा कृतं पश्यति तद् विनश्यति
na cakṣuṣā paśyati rūpam ātmano na paśyati sparśanam indriyendriyam | na śrotrendriyaṁ śravaṇena darśanaṁ tathā kṛtaṁ paśyati tad vinaśyati ||
பீஷ்மர் கூறினார்—ஆத்மாவின் ரூபம் கண்களால் காணப்படாது; தொடு-இந்திரியமான தோலும் அதைத் தொட இயலாது, ஏனெனில் அந்த ஆத்மாவே இந்திரியங்களுக்குள் ஒளியூட்டும் உள் சக்தி—இந்திரியங்களின் இந்திரியம். செவியாலும் அதை கேட்க முடியாது; அது சப்தத்தைத் தாண்டியது. விவேக ஞானத்தால் ஆத்ம சாக்ஷாத்காரம் நிகழும் போது, சாதாரண அறிவின் கருவிகள் விலகிவிடுகின்றன; அவை பற்றிக் கொள்ளுவது நாசமடைவதே.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The ātman cannot be grasped as a sensory object: it is not visible, tangible, or audible, because it is the inner illuminator and controller of the senses. True realization arises through discriminative knowledge, and with that realization the ordinary means that operate on perishable objects lose their relevance.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on liberation-oriented dharma. Here he emphasizes an Upaniṣadic point: the Self is subtler than sensory perception, and spiritual insight requires turning from external objects toward inner discernment.