Shloka 15
निरय-परमस्थान-वर्णनम्
Niraya and the Supreme Station: A Metaphysical Re-reading
पृथिवी सर्वभूतानां जनित्री तद्विधा: स्त्रिय: । पुमान् प्रजापतिस्तत्र शुक्रे तेजोमयं विदु:
pṛthivī sarvabhūtānāṁ janitrī tadvidhāḥ striyaḥ | pumān prajāpatis tatra śukre tejomayaṁ viduḥ ||
பூமி எல்லா உயிர்களுக்கும் தாய்; அதுபோல பெண்களும் பூமியின் இயல்பினரே, ஏனெனில் அவர்கள் சந்ததியைத் தாங்கி பிறப்பிக்கிறார்கள். இச்செயலில் ஆண் பிரஜாபதியை ஒத்தவன் எனக் கருதப்படுகிறான்; ஆணின் விந்து தேஜஸின் (உயிரொளியின்) இயல்புடையது என அறியப்படுகிறது.
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
The verse frames procreation as a cosmic process: Earth is the universal mother, women mirror that maternal function, and the male principle is likened to Prajāpati, with semen described as tejas—vital radiance—emphasizing responsibility and reverence toward generative power.
In Śānti Parva’s instructional discourse, Bharadvāja explains a traditional model of generation, using cosmological analogies (Earth, Prajāpati, tejas) to clarify how life is conceived and to ground ethical attitudes toward sexuality, parenthood, and lineage.