Shloka 9
Adhyāya 189: Japa—Inquiry into the Jāpaka, Method
Vidhi), and Fruit (Phala
जड़मानामसंख्येया: स्थावराणां च जातय: । तेषां विविधवर्णानां कुतो वर्णविनिश्चय:
jaḍamānām asaṅkhyeyāḥ sthāvarāṇāṃ ca jātayaḥ | teṣāṃ vividhavarṇānāṃ kuto varṇaviniścayaḥ ||
பரத்வாஜர் கூறினார்— அசையும் உயிர்கள் (விலங்கு, பறவை, மனிதன் முதலியவை) மற்றும் நிலை உயிர்கள் (மரங்கள் முதலியவை) ஆகியவற்றின் இனங்கள் எண்ணற்றவை. அவற்றின் நிறங்களும் பலவகை; அப்படியிருக்க நிறத்தின் அடிப்படையில் வர்ணத்தை எவ்வாறு உறுதிப்படுத்தலாம்?
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
Bharadvāja challenges the idea that varna can be decisively determined by outward features such as color or visible form, pointing out that nature displays innumerable kinds and appearances; therefore external traits are an unreliable basis for rigid social classification.
In a reflective dialogue in the Śānti Parva, Bharadvāja raises a probing question about how one could fix ‘varna’ when living beings—especially the vast range of creatures and stationary life—show endless diversity in species and coloration.