Shloka 11
सत्य–अनृत, प्रकाश–तमस्, स्वर्ग–नरक विवेचनम्
Truth and Untruth as Light and Darkness; Svarga and Naraka as Ethical Consequences
भूगुरुवाच (नारायणो जगमन्मूर्तिरन्तरात्मा सनातन: । कूटस्थो$क्षर अव्यक्तो निर्लेपो व्यापक: प्रभु: ।।
bhīṣma uvāca |
bhṛgur uvāca—nārāyaṇo jaganmanmūrtir antarātmā sanātanaḥ |
kūṭastho ’kṣara avyaktō nirlepo vyāpakaḥ prabhuḥ ||
prakṛteḥ parato nityam indriyair apy agocaraḥ |
sa sisṛkṣuḥ sahasrāṃśād asṛjat puruṣaṃ prabhuḥ ||
mānaso nāma vikhyātaḥ śrutapūrvo maharṣibhiḥ |
anādinidhano devas tathābhedyo ’jarāmaraḥ ||
ப்ருகு கூறினார்—பிரம்மனே! பகவான் நாராயணனே முழு ஜகத்தின் உருவம்; அவரே அனைவரின் அந்தராத்மாவும் சனாதன புருஷனும். அவர் கூடஸ்தன், அக்ஷரன், அவ்யக்தன், நிர்லேபன், அனைத்திலும் வியாபித்திருக்கும் பரமப் பிரபு; எப்போதும் பிரக்ருதியைத் தாண்டியவன், இந்திரியங்களுக்கும் அப்பாற்பட்டவன். படைப்புச் சங்கல்பம் அந்தப் பிரபுவில் எழுந்தபோது, அவர் தமது ஆயிரத்தில் ஒரு அங்கத்திலிருந்து ஒரு ‘புருஷ’னைப் படைத்தார்—மஹரிஷிகள் முன்பே ‘மானச’ என்ற பெயரால் கேட்டறிந்ததும், மானச-புருஷன் எனப் புகழ்பெற்றதும் அவனே. அந்த ஆதிதேவன் ஆதியுமில்லா முடிவுமில்லா, குலையாத, முதுமையற்ற, மரணமற்றவன்.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a Vedāntic vision of the Supreme: Nārāyaṇa is the inner Self of all, untouched and unmanifest, beyond material nature and sensory grasp, yet the sovereign source from whom creation proceeds.
Within Bhīṣma’s discourse, a citation of Bhṛgu describes how, when the Lord willed creation, He emanated a cosmic ‘Person’—the Mānasa Puruṣa—known to ancient seers as a primordial, deathless principle.