Shloka 10
Adhyāya 179 — Bharadvāja’s Reductionist Inquiry into Jīva and Pañcabhūta Dissolution
गृहारम्भो हि दुःखाय न सुखाय कदाचन । सर्प: परकृतं वेश्म प्रविश्य सुखमेधते
gṛhārambho hi duḥkhāya na sukhāya kadācana | sarpaḥ parakṛtaṃ veśma praviśya sukham edhate ||
பீஷ்மர் கூறினார்—வீடு அமைத்து அதை நடத்தும் முயற்சி உண்மையில் துன்பத்திற்கே காரணம்; அதனால் நிலையான இன்பம் எப்போதும் கிடையாது. பாருங்கள், பாம்பு பிறர் செய்த குடியிருப்பில் (புழையில்) புகுந்தும் நிம்மதியாக வாழ்கிறது. இவ்வுதாரணம் பற்றின்மையையும் உடைமையாசைத் துறப்பையும் போற்றுகிறது; ஆகவே பாம்பு ‘ஆசான்’ எனக் கூறப்பட்டது.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that attachment to building and owning a home brings ongoing trouble and anxiety, whereas freedom from possessiveness—living lightly without ‘mine-ness’—supports peace. The snake exemplifies using what is available without the burden of acquisition.
In Bhishma’s instruction during the Shanti Parva, he uses a brief analogy: a snake comfortably occupies a dwelling made by others. The point is to counsel a life of minimal entanglement and to discourage obsession with house-building and property.