Shloka 6
Virūpākṣa’s Dāna and Gautama’s Burden — the approach of Rājadharma
सर्वातिशड्की पुरुषो बलीश: कृपणो5थवा । वर्गप्रशंसी सततमाश्रमद्वेषसंकरी
sarvātiśaṅkī puruṣo balīśaḥ kṛpaṇo ’thavā | varga-praśaṁsī satatam āśrama-dveṣa-saṅkarī ||
பீஷ்மர் கூறினார்—அரசே! அளவுக்கு மீறிய சந்தேகத்தில் மூழ்கி, மூடனாகவும் கஞ்சனாகவும் இருப்பவன்; எப்போதும் தன் கூட்டத்தையே புகழ்பவன், ஆச்ரம தர்மங்களின் மீது வெறுப்பு கொண்டவன், சமூக ஒழுங்கை குலைக்கும் வகையில் வர்ண-கலப்பை ஊக்குவிப்பவன்—இவனை கொடூரமும் அதர்மமும் நோக்கிச் செல்லும் ஒருவனென அறிய வேண்டும்।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma identifies inner dispositions that lead to nṛśaṃsa (cruel, unrighteous) behavior: chronic suspicion, foolishness, miserliness, factional self-praise, hostility to the āśrama-based disciplines of life, and actions that create social confusion. The verse teaches that ethical collapse is rooted in character traits, not merely isolated acts.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs King Yudhiṣṭhira on dharma after the war. Here he continues a diagnostic list of traits by which one can recognize a person inclined toward harmful and cruel conduct, warning the king about such dispositions in society and governance.