Shloka 4
Virūpākṣa’s Dāna and Gautama’s Burden — the approach of Rājadharma
भीष्म उवाच स्पृहा स्याद् गर्हिता चैव विधित्सा चैव कर्मणाम् | आक्रोष्टा क्रुश्यते चैव वज्चितो बुद्धयते स च
bhīṣma uvāca spṛhā syād garhitā caiva vidhitsā caiva karmaṇām | ākroṣṭā kruśyate caiva vañcito budhyate sa ca ||
பீஷ்மன் கூறினார்—அரசே! நிந்தைக்குரிய ஆசை (ஸ்ப்ருஹா) கொண்டவனும், முறையற்ற செயல்களைச் செய்யத் துடிப்பவனும்; பிறரைத் திட்டி, தானும் திட்டுதலைப் பெறுபவனும்; விதி தன்னை ஏமாற்றிவிட்டதாக எண்ணி கசப்புற்று பாவத்தின் பக்கம் புத்தியைச் செலுத்துபவனும்—இவனே ந்ருஷம்ஸ இயல்பின் அடையாளம் உடையவன்.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma identifies a moral downward spiral: blameworthy craving leads to intent for improper action; habitual abuse invites abuse; and a sense of being wronged or deprived fosters resentment that inclines one toward unethical conduct.
In the Shanti Parva’s instruction to the king, Bhishma continues a diagnostic description of ignoble dispositions and behaviors, outlining traits by which a person inclined to cruelty and wrongdoing can be recognized.