Shloka 16
आपद्धर्मे राज्ञः नीतिः — Bharadvāja’s Counsel on Crisis-Statecraft (Śānti Parva 138)
ततः प्रक्षाल्यमानेषु मत्स्येषु विपुले जले । मुक्त्वा रज्जुं प्रमुक्तोडसौ शीघ्र सम्प्रतिपत्तिमान्
tataḥ prakṣālyamāneṣu matsyeṣu vipule jale | muktvā rajjuṁ pramukto 'sau śīghraṁ sampratipattimān ||
பின்னர் அவர்கள் வலையை எடுத்துக் கொண்டு ஆழமும் பெருமையும் கொண்ட நீரிடத்திற்குச் சென்று மீன்களை கழுவத் தொடங்கியபோது, அந்த சுறுசுறுப்பான அறிவுடைய மீன் வாயில் பற்றியிருந்த கயிறை விட்டுவிட்டு கட்டுப்பாட்டிலிருந்து விடுபட்டு விரைவில் நீரில் மறைந்தான்।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights sampratipatti—presence of mind and timely discernment—as an ethical-practical virtue: even in constraint, intelligence and alertness can find a dharmically acceptable escape from harm or bondage.
As fish are being washed in deep water, a bound individual (or creature) seizes the moment, releases the rope, becomes unbound, and swiftly vanishes into the water—an illustrative episode within Bhishma’s instruction.