Shloka 1
आपद्धर्मे राज्ञः नीतिः — Bharadvāja’s Counsel on Crisis-Statecraft (Śānti Parva 138)
ऑपनआ प्रात बछ। अर: सप्तत्रिशर्दाधिकशततमोब< ध्याय: आनेवाले संकटसे सावधान रहनेके लिये दूरदर्शी
bhīṣma uvāca | anāgatavidhātā ca pratyutpannamatiś ca yaḥ | dvāv eva sukham edhete dīrghasūtrī vinaśyati ||
பீஷ்மர் கூறினார்—யுதிஷ்டிரா! வரவிருக்கும் அபாயத்திற்கு முன்பே தற்காப்பு வழியை அமைத்துக் கொள்வவன் ‘அநாகதவிதாதா’; நேரில் வந்த நெருக்கடியில் உடனே அறிவு எழுந்து தீர்வை காண்பவன் ‘பிரத்யுத்பன்னமதி’. இவ்விருவரே எளிதில் செழிப்படைகிறார்கள்; ஆனால் தேவையற்ற தாமதம் செய்யும் ‘தீர்க்கசூத்ரி’ அழிவுறுகிறான்.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Human success depends on timely intelligence: either prepare in advance for foreseeable dangers (anāgatavidhātā) or respond instantly with presence of mind (pratyutpannamati). Habitual delay (dīrghasūtrī) leads to ruin.
In the Śānti Parva’s instruction to the grieving king Yudhiṣṭhira, Bhīṣma begins an exemplum-based teaching (often linked with the ‘three fishes’ illustration) by classifying people by how they handle impending or immediate संकट (danger) and warning against procrastination.