Shloka 23
Nīti-upadeśa to a Rājaputra: Self-restraint, Alliances, and Rival-Management (नीतिउपदेशः)
ततो गच्छसि सिद्धार्थ:पीड्यमानं महाजनम् | योगधर्मविदं पुण्यं कंचिदस्योपवर्णयेत्
tato gacchasi siddhārthaḥ pīḍyamānaṁ mahājanam | yogadharmavidaṁ puṇyaṁ kaṁcid asyopavarṇayet ||
அப்போது உன் நோக்கம் நிறைவேறி நீ புறப்படுவாய். அதன் பின் அந்த அரசன் முன்னிலையில் ஒடுக்கப்படுகின்ற பொதுமக்களின் துயரநிலையை விவரிக்க வேண்டும்; மேலும் யோகதர்மத்தை அறிந்த ஒரு புண்ணியவானின் மகிமையையும் போற்ற வேண்டும்—அதனால் பகை அரசன் அரசைத் துறக்க எண்ணலாம். ஆனால் அவன் இயல்பிலேயே நிலைத்திருந்து வைராக்யம் எழாவிட்டால், நீ நியமித்தவர்களால் सिद्धமான, எல்லாப் பகைவரையும் அழிக்கும் மருந்து-யோகத்தைப் பயன்படுத்தி பகைவரின் யானைகள், குதிரைகள், வீரர்கள் ஆகியோரைக் கொல்லச் செய்ய வேண்டும்.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma frames a strategy of moral persuasion: first move a hostile ruler by showing the suffering of the people and by praising a virtuous exemplar of yoga-dharma, so that renunciation or restraint may arise. The passage also reflects the tension in raja-dharma between ethical suasion and harsher measures when persuasion fails.
In Shanti Parva’s instruction on governance and policy, Bhishma advises how to influence an enemy king: narrate public suffering and highlight the greatness of a righteous, disciplined person to induce the enemy to abandon his claim. The accompanying prose context (as in the provided Hindi) continues with an escalation plan if the king remains unmoved.