Shloka 53
Kṣemadarśa–Kālakavṛkṣīya Saṃvāda: Counsel on Impermanence, Non-attachment, and Composure in Dispossession
महाह्नद: संक्षुभित आत्मनैव प्रसीदति । (इत्थं नरो5प्यात्मनैव कृतप्रज्ञ: प्रसीदति ।) एतदेवंगतस्याहं सुखं पश्यामि जीवितुम्
mahāhradaḥ saṁkṣubhita ātmanaiva prasīdati | itthaṁ naro 'py ātmanaiva kṛtaprajñaḥ prasīdati | etad evaṁgatasya ahaṁ sukhaṁ paśyāmi jīvitum |
பீஷ்மர் கூறினார்—மிகப் பெரிய ஏரி கலக்கப்பட்டு அலைக்கழிக்கப்பட்டாலும், தன் இயல்பினாலேயே மீண்டும் தெளிவடைந்து அமைதியடைகிறது. அதுபோல, நிலையானவும் தூயவும் ஆன அறிவுடைய மனிதன், குலைந்தாலும், தன்னாலேயே—ஆத்மவலத்தாலேயே—மீண்டும் அமைதியும் தெளிவும் பெறுகிறான். ஆகவே, இளவரசே, நீ இந்நிலைக்கு வந்தது—உன் மனத்தில் இத்தகைய தூய மனப்பாங்கு எழுந்தது—மங்களகரமானது. இத்தகைய வாழ்வையே நான் உண்மையான சுகமெனக் கருதுகிறேன்.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
True clarity and peace are self-restored: even when the mind is disturbed, a person of steady wisdom (kṛtaprajña) returns to calm through inner discipline and the self’s own capacity for purification, like a lake settling back into clarity.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs a royal listener (addressed as “prince”), praising the emergence of pure, steady understanding and affirming that such an inwardly clarified life is the happiest and most auspicious way to live.