Shloka 38
Jaitrya-nimitta: Signs of Prospective Victory and the Priority of Conciliation (जयलक्षण-निमित्त तथा सान्त्व-प्रधान नीति)
को देखा | च यत् कुर्युरपराधिन: । क्रोशेद् बाहुं प्रगृह्मापि चिकीर्षन् जनसंग्रहम्,इसी तरह शत्रुओंको मारनेवाले अपने पक्षके वीरोंमेंसे जो हताहत हुए हों, उनकी हानिके लिये इस प्रकार दु:ख प्रकट करे, जैसे अपराधी किया करते हैं। जनमतको अपने अनुकूल करनेकी इच्छासे जिसकी हानि हुई हो, उसकी बाँह पकड़कर सहानुभूति प्रकट करते हुए जोर-जोरसे रोवे और विलाप करे
ko dṛṣṭvā ca yat kuryur aparādhinaḥ | krośed bāhuṃ pragṛhya api cikīrṣan jana-saṅgraham ||
பீஷ்மர் கூறினார்— “குற்றம் செய்தவர்கள் மக்கள் ஆதரவைப் பெற எப்படிச் செய்கிறார்களோ அதைப் பார்த்து அதுபோலவே நடக்க வேண்டும். பொதுமக்களின் மனதைத் தன் பக்கம் ஈர்க்க விரும்பி, ஒருவரின் கையைப் பிடித்துக்கொண்டு உரக்க அழுது புலம்ப வேண்டும். அதேபோல், தன் தரப்பில் பகைவரை வீழ்த்திய வீரர்கள் கொல்லப்பட்டோ காயமடைந்தோ இருந்தால், அவர்களின் இழப்பிற்கு குற்றவாளிபோல் துயரம் காட்டி, மக்களின் இரக்கத்தைப் பெற உரக்க அழுது புலம்ப வேண்டும்.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma highlights a tactic of rajaniti: to secure jana-saṅgraha (public support), a ruler or leader may outwardly display intense grief and sympathy—sometimes performatively—so that the people’s sentiment turns in his favor. The verse points to how public emotion can be managed, raising ethical tension between genuine compassion and calculated display.
In Shanti Parva, Bhishma instructs Yudhishthira on governance and political conduct. Here he describes how, after losses among one’s own warriors, a leader might publicly lament—crying aloud and taking someone by the arm—to create solidarity and shape public perception, much like wrongdoers who dramatize remorse to influence others.