Shloka 21
Adhyāya 6: Śibira-dvāra-sthita Bhūta-varṇana and Aśvatthāmā’s Śaraṇāgati to Mahādeva
गोब्राह्मणनृपस्त्रीषु सख्युर्मातुर्गुरोस्तथा,'गौ, ब्राह्मण, राजा, स्त्री, मित्र, माता, गुरु, दुर्बल, जड, अन्धे, सोये हुए, डरे हुए, मतवाले, उन्मत्त और असावधान पुरुषोंपर मनुष्य शस्त्र न चलाये
sañjaya uvāca | gobrāhmaṇanṛpastrīṣu sakhyur mātur guros tathā | durbale jaḍa-andhe ca suptabhīte madotkaṭe | unmatte cāpramatte ca na śastraṃ pātayet pumān ||
சஞ்சயன் கூறினான்— பசு, பிராமணன், அரசன், பெண்—இவர்கள்மீதும்; நண்பன், தாய், குரு—இவர்கள்மீதும் மனிதன் ஆயுதம் செலுத்தக் கூடாது. அதுபோலவே பலவீனன், மந்தபுத்தி, குருடன், உறங்குபவன், அஞ்சுபவன், இப்போதுதான் விழித்தவன், மதமயக்கம் கொண்டவன், பித்துற்றவன், கவனமற்றவன்—இவர்கள்மீதும் ஆயுதம் வீசக் கூடாது.
संजय उवाच
Educational Q&A
Even in wartime, dharma imposes strict limits: one must not use weapons against protected persons (cow, brāhmaṇa, king, woman, friend, mother, teacher) or against those incapacitated or vulnerable (weak, dull, blind, asleep, frightened, intoxicated, deranged, heedless). The verse frames restraint as a moral boundary that prevents victory from becoming mere cruelty.
Sañjaya reports a normative rule about whom a warrior should not attack. In the Sauptika context—where night-raid violence and the killing of sleepers becomes central—this statement highlights the ethical tension between dharma-yuddha ideals and the adharma-like acts that occur in the episode.