Shloka 12
मौसलोत्पत्तिः — The Birth of the Musala and the Sages’ Pronouncement
विभावसु: प्रज्वलितो वाम॑ विपरिवर्तते । नीललोहितमज्जिष्ठा विसृजन्नर्चिष: पृथक्,अग्निदेव प्रजजलित होकर अपनी लपटोंको वामावर्त घुमाते थे। उनसे कभी नीले रंगकी, कभी रक्तवर्णी और कभी मजीठके रंगकी पृथक्-पृथक् लपटें निकलती थीं
vibhāvasuḥ prajvalito vāmaṁ viparivartate | nīlalohitamajjiṣṭhā visṛjann arciṣaḥ pṛthak |
வைசம்பாயனர் கூறினார்—எரிந்து கொழுந்தெழுந்த அக்னிதேவன் (விபாவசு) வாமாவர்த்தமாகச் சுழலத் தொடங்கினான். அவனிடமிருந்து தனித்தனியாக நாக்குகள் போல ஜ்வாலைகள் புறப்பட்டன—சில நீலமாக, சில இரத்தச் சிவப்பாக, சில மஞ்சிஷ்டை நிறம் போன்ற ஆழ்ந்த செம்மையாக. அக்கினியின் இவ்வாமச் சுழலும், இயல்பற்ற நிறமாற்றங்களும் தர்மமும் உலக ஒழுங்கும் குலைந்ததற்கான அசுப நிமித்தமாகி, மங்கலச் சடங்கல்ல—வரவிருக்கும் பேரழிவையே முன்னறிவித்தது।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse uses ritual-omen language to show that when dharma is destabilized, nature and sacred signs also become distorted. A leftward-whirling fire and abnormal flame-colors function as ethical-cosmic warnings: actions that violate order eventually manifest as unavoidable calamity.
Vaiśampāyana describes a portent: Agni, fully kindled, begins to rotate in a leftward spiral and emits distinct flames of unusual colors (blue, blood-red, madder). This is presented as an ominous sign foreshadowing impending disaster in the Mausala Parva events.