Adhyaya 122
अर्जुनस्य गुरुधर्मविलापः तथा शैनेयकर्णयोर्युद्धारम्भः | Arjuna’s Lament on Guru-Dharma and the Opening of the Sātyaki–Karṇa Duel
Upa-parva: Saindhava-vadha-anantara Saineya–Karṇa-saṃgama (Post–Jayadratha Episode: Sātyaki vs Karṇa)
Dhṛtarāṣṭra asks Sañjaya what the Kauravas did after Jayadratha’s death. Sañjaya reports that Kṛpa Śāradvata, driven by indignation, and Aśvatthāmā together shower Arjuna with missiles from their chariots, causing severe pressure. Arjuna counters their weapons with weapons, releasing moderated arrows while intending to neutralize both teacher-figures without excessive harm. Kṛpa is struck by Arjuna’s arrows, collapses into a faint on his chariot, and is withdrawn by his charioteer; Aśvatthāmā shifts position. Seeing Kṛpa incapacitated, Arjuna laments, recalling earlier counsel that one must not strike a guru; he frames his action as potentially merit-destroying and infernal in consequence, and offers reverential salutations even while in combat. The narrative then turns: Karṇa advances, apparently unable to tolerate recent losses, and Arjuna instructs Kṛṣṇa to drive toward Karṇa’s target (Sātyaki) to prevent Sātyaki from being pushed into a fatal trajectory. Kṛṣṇa acknowledges timing and notes strategic constraints regarding Arjuna’s direct engagement with Karṇa. Sañjaya describes Kṛṣṇa’s foreknowledge and logistical signaling to Dāruka; Sātyaki mounts Kṛṣṇa’s chariot and meets Karṇa. A high-profile duel unfolds with complex chariot maneuvers; Sātyaki breaks Karṇa’s defenses, kills his horses, and renders him chariotless, after which Karṇa mounts Duryodhana’s chariot. The chapter closes with additional attrition notes: many Kaurava sons are felled by Bhīma, while Sātyaki and Arjuna continue to cause extensive losses, framed as consequences of Dhṛtarāṣṭra’s earlier misgovernance.
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र से कहते हैं—यवन और काम्बोजों को जीतकर, सिंह-सा सात्यकि विचित्र ध्वज-कवच धारण किए आपकी सेना में ऐसे घुसा जैसे व्याघ्र मृगों के झुंड में। → द्रोणाचार्य और कृतवर्मा की दुस्तर व्यूह-रेखा को लाँघकर सात्यकि ‘जल-संधि’ समान कठिन मोर्चे को पार करता है। रथ-हाथी-घोड़े और पदातियों की लहरों से भरे ‘सेना-महार्णव’ के किनारे (वेला) पर वह टिककर एक-एक कर महारथियों को चुनौती देता है; कौरव रथी चारों ओर से घेरकर बाण-वर्षा करते हैं। → दुःशासन, दुःसह, दुर्मुख और स्वयं दुर्योधन सहित अनेक कौरव-वीर एक साथ सात्यकि पर शर-प्रहार करते हैं; प्रत्युत्तर में सात्यकि तीक्ष्ण, सुवर्ण-पंख वाले बाणों की घनघोर वर्षा कर रथों की पंक्तियाँ तोड़ देता है और दुर्योधन-पक्ष में भगदड़ मचा देता है। → कौरव सेना के भागने पर सात्यकि पीछा कर उन्हें और अधिक क्षत-विक्षत करता है; दुर्योधन भाइयों सहित रणभूमि से हटने/पलायन की स्थिति में आ जाता है, और कौरव पंक्तियाँ बिखर जाती हैं। → सात्यकि की प्रचण्ड गति के सामने कौरवों का अगला प्रतिरोध कौन संभालेगा—और क्या द्रोण/कृतवर्मा पुनः उसे रोक पाएँगे?
Shlokas
Verse 1
&--“&<&< श्नु नासा त्सथिस विशत्यधिकशततमो< ध्याय: सात्यकिद्वारा दुर्योधनकी सेनाका संहार तथा भाइयोंसहित दुर्योधनका पलायन संजय उवाच जित्वा यवन काम्बोजान् युयुधानस्ततो<र्जुनम् जगाम तव सैन्यस्य मध्येन रथिनां वर:
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! ரதவீரர்களில் சிறந்த யுயுதானன் (சாத்தியகி) யவனர்களையும் காம்போஜர்களையும் வென்று, உன் படையின் நடுவே சென்று அர்ஜுனனை நோக்கி முன்னேறினான்.
Verse 2
चारुदंष्टो नरव्याप्रो विचित्रकवचध्वज: । मृगं व्याप्र इवाजिप्रंस्तव सैन्यम भीषयत्
அழகிய பற்களுடைய மனிதப் புலி, வியத்தகு கவசமும் கொடியும் உடையவன்—மான் மீது பாயும் புலிபோல் விரைந்து வந்து உன் படையை அச்சுறுத்தினான்.
Verse 3
पुरुषसिंह सात्यकिके दाँत बड़े सुन्दर थे। उनके कवच और ध्वज भी विचित्र थे। वे मृगकी गन्ध लेते हुए व्याप्रके समान आपकी सेनाको भयभीत कर रहे थे ।।
ரதத்தில் பல வழிகளாகச் சென்று கொண்டிருந்த யுயுதானன் (சாத்தியகி) தன் மிகவேகமிக்க வில்லைக் கடுமையாகச் சுழற்றினான்; அதன் பின்புறம் பொன்னால் பதிக்கப்பட்டது, எங்கும் பொன்னிற அரைக்கதிர் குறியீடுகள் நிறைந்திருந்தன.
Verse 4
रुक्माड्गदशिरस्त्राणो रुक्मवर्मसमावृत: । रुक्मध्वजथनु: शूरो मेरुशुज्मिवाबभौ
பொன்னான கைப்பட்டைகளும் தலைக்கவசமும் அணிந்து, பொன்னிற கவசத்தால் மூடப்பட்டு, பொன்னான கொடியும் வில்லும் திகழ, வீரன் சாத்தியகி மேரு மலையின் சிகரம்போல் ஒளிர்ந்தான்.
Verse 5
सभनुर्मण्डल: संख्ये तेजोभास्कररश्मिवान् । शरदीवोदित: सूर्यो नूसूर्यों विरराज ह
சஞ்சயன் கூறினான்—போர்க்களத்தில் வட்டவடிவ வில்லைத் தாங்கி, சூரியக் கதிர்களைப் போன்ற ஒளியால் ஜ்வலித்த ‘மனிதர்களின் சூரியன்’ சாத்தியகி, சரத்காலத்தில் புதிதாய் உதித்த சூரியனைப் போலப் பிரகாசித்தான்।
Verse 6
वृषभस्कन्धविक्रान्तो वृषभाक्षो नरर्षभ: । तावकानां बभौ मध्ये गवां मध्ये यथा वृष:
காளையின் தோள்பலம் போன்ற வீரத்துடன், காளை போன்ற கண்களுடன், மனிதர்களில் சிறந்தவன் சாத்தியகி, உங்கள் வீரர்களின் நடுவே மாடுகளின் கூட்டத்தில் ஒரு காளை நிற்பதுபோல் ஒளிர்ந்தான்।
Verse 7
उनके कंधे और चाल-ढाल वृषभके समान थे। नेत्र भी वृषभके ही तुल्य बड़े-बड़े थे। वे नरश्रेष्ठ सात्यकि आपके सैनिकोंके बीचमें उसी प्रकार सुशोभित होते थे, जैसे गौओंके झुंडमें साँड़की शोभा होती है ।।
மனிதர்களில் சிறந்த சாத்தியகி உங்கள் படைகளின் நடுவே மதயானை போன்ற பெருமையுடன் தோன்றினான்—மதம் கொண்ட யானையின் நடைபோல் நடந்து—ஒரு வலிமைமிகு யானை கூட்டத்தின் நடுவே புகுந்து நின்றதுபோல்.
Verse 8
द्रोणानीकमतिक्रान्तं भोजानीकं च दुस्तरम्
துரோணரின் படைஅணியைத் தாண்டி, கடக்க அரிதான போஜப் படையையும் அவர்கள் கடந்தனர்।
Verse 9
जलसंधार्णवं तीर्त्वा काम्बोजानां च वाहिनीम् । हार्दिक्यमकरान्मुक्त तीर्ण वै सैन्यसागरम्
நீர்திரளாய் விரிந்த அந்த அர்ணவத்தையும் காம்போஜர்களின் படையையும் கடந்து, ஹார்திக்யர் எனும் ‘மகரங்கள்’ பிடியிலிருந்து தப்பி, அவன் உண்மையிலேயே படை-கடலைக் கடந்தான்।
Verse 10
परिवत्र॒ुः सुसंक्रुद्धास्त्वदीया: सात्यकिं रथा: । वे सात्यकि जब द्रोणाचार्य और कृतवर्माकी दुस्तर सेनाको लाँधचकर जलसंधरूपी सिन्धुको पार करके काम्बोजोंकी सेनाका संहारकर कृतवर्मारूपी ग्राहके चंगुलसे छूटकर आपकी सेनाके समुद्रसे पार हो गये
சஞ்சயன் கூறினான்—உமது ரத வீரர்கள் கடும் கோபத்தில் கொதித்து, சாத்தியகியை எல்லாத் திசைகளிலும் சூழ்ந்தனர். துளைக்க முடியாத வியூகங்களை உடைத்து, க்ருதவர்மா-எனும் முதலை போன்ற அபாயத்திலிருந்து தப்பி, படை-கடலைக் கடந்து வந்த அவனை, பழிவாங்கும் வெறியால் உமது வீரர்கள் மீண்டும் முற்றுகையிட்டனர்—போரில் வீரியம் துரத்தலைத் தூண்டும்; கோபம் எதிர்கோபத்தைப் பிறப்பிக்கும்.
Verse 11
शकुनिर्दु:सहश्वैव युवा दुर्धर्षण: क्रथ: । अन्ये च बहव: शूरा: शस्त्रवन्तो दुरासदा:
சஞ்சயன் கூறினான்—சகுனி, துஃசஹன், இளைய துர்தர்ஷணன், க்ரதன்—மேலும் பல வீரர்கள்—ஆயுதங்களுடன், அணுக இயலாத அளவு வலிமைமிக்கவர்களாக இருந்தனர்.
Verse 12
अथ शब्दो महानासीत् तव सैन्यस्य मारिष
சஞ்சயன் கூறினான்—பின்னர், ஐயா, உமது படையில் ஒரு பேரொலி எழுந்தது.
Verse 13
मारुतोद्धूतवेगस्य सागरस्येव पर्वणि । माननीय नरेश! पूर्णिमाके दिन वायुके झकोरोंसे वेगपूर्वक ऊपर उठनेवाले महासागरके समान आपकी सेनामें बड़े चोर-जोरसे गर्जन-तर्जनका शब्द होने लगा ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—மதிக்கத்தக்க அரசே! பௌர்ணமி வேளையில் காற்றின் தள்ளுதலால் வேகமெடுத்து எழும் கடல் எவ்வாறு கொந்தளித்து கர்ஜிக்கிறதோ, அவ்வாறே உமது படையில் பேரொலி—கூச்சலும் சவாலும்—பெருகியது. அவர்கள் அனைவரும் தாக்குதலுக்காக பாய்ந்து வருவதைக் கண்டு, சினிகளின் சிறந்தவன் (சாத்தியகி) கவனித்தான்.
Verse 14
शनैर्याहीति यन्तारमब्रवीत् प्रहसन्निव | उन सबको आक्रमण करते देख शिनिप्रवर सात्यकिने अपने सारथिसे हँसते हुए-से कहा--'सूत! धीरे-धीरे चलो ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—அவர்கள் அனைவரும் தாக்குதலுக்காக பாய்ந்து வருவதைக் கண்டு, சினிகளின் முதன்மை சாத்தியகி சிரிப்பதுபோல் தன் சாரதியிடம் கூறினான்—“சாரதியே, மெதுவாகச் செலுத்து. த்ருதராஷ்டிரன் மகனின் இந்தக் கொந்தளிக்கும் படை—யானை, குதிரை, ரதம், காலாட்கள் நிறைந்தது—என் மீது வேகமாக வருகிறது. இந்தப் பெரும் போர்க்களத்தில் நான் இதைத் தடுத்து நிறுத்துவேன்; என் ரதத்தின் முழக்கத்தால் திசைகள் அனைத்தும் எதிரொலிக்க, பூமி-வானம், கடல்களும் நடுங்கச் செய்வேன்—பெருக்கெடுக்கும் அலைகளில் எழும் கடலைக் கரைத் தடுத்து நிறுத்துவது போல.”
Verse 15
मामेवाभिमुखं तूर्ण गजाश्वरथपत्तिमत् । नादयन् वै दिश: सर्वा रथघोषेण सारथे
Sañjaya said: “Rushing straight toward me, with elephants, horses, chariots, and foot-soldiers, he made all the directions resound with the thunder of his chariot—O charioteer.”
Verse 16
पृथिवीं चान्तरिक्षं च कम्पयन् सागरानपि । एतद् बलार्णवं सूत वारयिष्ये महारणे
Sañjaya said: “Shaking the earth and the mid-air, and even setting the oceans in turmoil—O charioteer, in this great battle I shall hold back this ocean-like surge of force.” The line conveys a warrior’s resolve to restrain overwhelming violence, framing martial prowess as disciplined control rather than mere destruction.
Verse 17
पश्य मे सूत विक्रान्तमिन्द्रस्येव महामृधे
Sañjaya said: “O charioteer, behold my hero’s prowess in this great battle—like that of Indra himself.”
Verse 18
निहतानाहवे पश्य पदात्यश्चवरथद्विपान्
Sañjaya said: “Behold—slain in the thick of battle—foot-soldiers as well as the finest chariot-warriors and elephants.” The line underscores the indiscriminate devastation of war, where rank and strength offer no refuge from death.
Verse 19
मच्छरैरग्निसंकाशैरविंद्धदेहानू सहस्रश: । “इस युद्धस्थलमें मेरे द्वारा मारे गये सहस्रों पैदलों, घुड़सवारों, रथियों और हाथीसवारोंको देखना, जिनके शरीर मेरे अग्निसदृश बाणोंद्वारा विदीर्ण हुए होंगे” ।।
Sañjaya said: “With arrows blazing like fire, he pierced bodies by the thousand. ‘Look here on this battlefield at the thousands of foot-soldiers, horsemen, chariot-warriors, and elephant-riders slain by me—men whose bodies will be torn apart by my fire-like shafts.’ While the mighty Sātyaki was speaking in this manner, all your troops, eager for battle, quickly closed in upon him, shouting commands such as, ‘Run! Strike! Stand fast! Look—look!’
Verse 20
समीपे सैनिकास्ते तु शीघ्रमीयुर्युयुत्सव: । जह्याद्रवस्व तिछेति पश्य पश्येति वादिन:
அமிதத் தேஜஸுடைய சாத்தியகி இவ்வாறு கூறிக் கொண்டிருந்த வேளையில், போருக்கு ஆவலுற்ற உங்கள் படையினர் அனைவரும் விரைவாக அவரை அணுகி வந்தனர். அவர்கள் “ஓடு, கொல், நில், பார்—பார்” என்று கூச்சலிட்டனர்.
Verse 21
तानेवं ब्रुवतो वीरान् सात्यकिर्निशितै: शरै: । जघान त्रिशतानश्चान् कुज्जरांश्व चतु:ःशतान्
வேகமாக ஆயுதம் செலுத்தும் திறனும், வித்தியாசமான போர்க் கலையில் நிபுணத்துவமும் கொண்ட சினிவம்சச் சிறந்த சாத்தியகி, சிரித்தவாறே அங்கு அவ்வாறு பேசிக் கொண்டிருந்த மூன்றுநூறு குதிரை வீரர்களையும் நானூறு யானை வீரர்களையும் தன் கூரிய அம்புகளால் வீழ்த்தினார்.
Verse 22
स सम्प्रहारस्तुमुलस्तस्य तेषां च धन्विनाम् । देवासुररणप्रख्य: प्रावर्तत जनक्षय:,सात्यकि तथा आपकी सेनाके धनुर्धरोंका वह नरसंहारकारी युद्ध देवासुर-संग्रामके समान अत्यन्त भयंकर हो चला
சாத்தியகியும் உங்கள் படையின் வில்லாளர்களும் மோதிய அந்த மனிதநாசப் போர், தேவர்-அசுரப் போருக்கு ஒப்பாக மிகக் கொடுமையாகப் பெருகியது.
Verse 23
मेघजालनिभ सैन्यं तव पुत्रस्य मारिष । प्रत्यगृह्नाच्छिने: पौत्र: शरैराशीविषोपमै:
மதிப்பிற்குரிய அரசே! சினியின் பேரன் சாத்தியகி, விஷப்பாம்பைப் போன்ற பயங்கர அம்புகளால், மேகக் கூட்டம்போல் தோன்றிய உங்கள் மகனின் படையைத் தனியொருவனாக எதிர்த்து நின்றார்.
Verse 24
प्रच्छाद्यमान: समरे शरजालै: स वीर्यवान् । असम्भ्रमन् महाराज तावकानवधीद् बहून्
மகாராஜா! போர்க்களத்தில் அம்புகளின் வலையால் மூடப்பட்டபோதிலும், அந்த வீரமிகு சாத்தியகி சிறிதும் கலங்காமல் உங்கள் பல வீரர்களை வீழ்த்தினார்.
Verse 25
आश्चर्य तत्र राजेन्द्र सुमहद् दृष्टवानहम् । न मोघ:ः सायकः: कश्चित् सात्यकेरभवत् प्रभो,शक्तिशाली राजेन्द्र! वहाँ सबसे महान् आश्वर्यकी बात मैंने यह देखी कि सात्यकिका कोई भी बाण व्यर्थ नहीं गया
சஞ்சயன் கூறினான்—ராஜேந்திரா! அங்கே நான் மிகப் பெரிய அதிசயத்தை கண்டேன். பிரபுவே! சாத்தியகியின் ஒரு அம்பும் வீணாகவில்லை; ஒவ்வொரு அம்பும் இலக்கைத் துளைத்தது.
Verse 26
रथनागाश्वकलिल: पदात्यूमिसमाकुल: । शैनेयवेलामासाद्य स्थित: सैन्यमहार्णव:,रथ, हाथी और घोड़ोंसे भरी तथा पैदलरूपी लहरोंसे व्याप्त हुई आपकी सागर-सदृश सेना सात्यकिरूपी तटभूमिके समीप आकर अवरुद्ध हो गयी
சஞ்சயன் கூறினான்—ரதங்கள், யானைகள், குதிரைகள் நிறைந்ததும், காலாட் படை அலைகளால் கொந்தளித்ததும் ஆன உங்கள் கடல் போன்ற சேனை, ஷைனேயன் (சாத்தியகி) என்னும் கரையை அணைந்து அங்கேயே தடைபட்டு நின்றது; அதன் முன்னேற்றம் அடக்கப்பட்டது.
Verse 27
सम्भ्रान्तनरनागाश्चवमावर्तत मुहुर्मुहु: । तत् सैन्यमिषुभिस्तेन वध्यमानं समन्ततः,सात्यकिके बाणोंद्वारा सब ओरसे मारी जाती हुई आपकी सेनाके पैदल, हाथी और घोड़े सभी घबरा गये और बारंबार चक्कर काटने लगे
சஞ்சயன் கூறினான்—சாத்தியகியின் அம்புகளால் எல்லாத் திசைகளிலும் வெட்டப்பட்ட உங்கள் சேனையின் காலாட்களும் யானைகளும் முதலியோர் அச்சத்தில் கலங்கி, மீண்டும் மீண்டும் சுற்றிச் சுழன்றனர்; அனைத்துப் பக்கங்களிலும் தாக்கப்பட்டு குழப்பமடைந்தனர்.
Verse 28
बश्राम तत्र तत्रैव गाव: शीतार्दिता इव । पदातिन रथं नागं सादिनं तुरगं तथा
சஞ்சயன் கூறினான்—அவர்கள் அங்கே அங்கேயே சரிந்தனர்; கடும் குளிரால் வாடும் மாடுகள் போல—காலாட்கள், ரதங்கள், யானைகள், குதிரை வீரர்கள், குதிரைகள் என அனைத்தும்.
Verse 29
न तादूक् कदनं राजन् कृतवांस्तत्र फाल्गुन:
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! அந்தப் போர்க்களத்தில் பால்குணன் (அர்ஜுனன்) கூட அத்தகைய அழிவை ஏற்படுத்தவில்லை.
Verse 30
अत्यर्जुनं शिने: पौत्रो युध्यते पुरुषर्षभ:
சஞ்சயன் கூறினான்—சினியின் பேரன், மனிதர்களில் சிறந்த சாத்தியகி, போர்க்களத்தில் அர்ஜுனனை நேருக்கு நேர் எதிர்த்து நேரடியாகப் போரிட்டான்; அந்தக் கடும் சமரில் இரு மகாவீரர்களின் போட்டி உச்சத்தை எட்டியது।
Verse 31
वीतभीर्लाघवोपेत: कृतित्वं सम्प्रदर्शयन् । शिनिपौत्र पुरुषश्रेष्ठ सात्यकि निर्भय हो बड़ी फुर्तीसे अस्त्र चलाते और अपनी कुशलताका प्रदर्शन करते हुए अर्जुनसे भी अधिक पराक्रमपूर्वक युद्ध कर रहे थे || ३० $ई || ततो दुर्योधनो राजा सात्वतस्य त्रिभि: शरै:
சஞ்சயன் கூறினான்—அச்சமின்றி, மிக்க சுறுசுறுப்புடன், தன் ஆயுதத் திறமையை வெளிப்படுத்திக் கொண்டே, சினியின் பேரன் மனிதர்களில் சிறந்த சாத்தியகி துணிவுடன் போரில் இயங்கினான்।
Verse 32
विव्याध सूत॑ निशितैश्नतुर्भिश्चतुरों हयान् सात्यकिं च त्रिभिविद्ध्वा पुनरष्टाभिरेव च
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசன் நான்கு கூரிய அம்புகளால் சாத்தியகியின் தேரோட்டியைத் தாக்கி, மேலும் நான்கு அம்புகளால் அவன் நான்கு குதிரைகளையும் காயப்படுத்தினான்; பின்னர் சாத்தியகியை முதலில் மூன்று அம்புகளாலும், மீண்டும் எட்டு அம்புகளாலும் துளைத்து ஆழ்ந்த காயங்களை ஏற்படுத்தினான்।
Verse 33
दुःशासन: षोडशभिर्विव्याध शिनिपुड्भवम् | शकुनि: पञ्चविंशत्या चित्रसेनश्व॒ पठचभि:,तदनन्तर दुःशासनने सोलह, शकुनिने पचीस और चित्रसेनने पाँच बाणोंद्वारा शिनिप्रवर सात्यकिको बींध डाला
சஞ்சயன் கூறினான்—துஷ்ஷாசனன் சினிக்குலத்தின் முதன்மையான சாத்தியகியை பதினாறு அம்புகளால் துளைத்தான்; சகுனி இருபத்தைந்து அம்புகளாலும், சித்ரசேனன் ஐந்து அம்புகளாலும் அவனைத் தாக்கினர்।
Verse 34
दुःसह: पठचदशभिर्विव्याधोरसि सात्यकिम् | उत्स्मयन् वृष्णिशार्दटूलस्तथा बाणै: समाहतः
சஞ்சயன் கூறினான்—துஃஸஹன் சாத்தியகியின் மார்பில் பதினைந்து அம்புகளைப் பாய்ச்சினான்; ஆயினும் வ்ருஷ்ணிகளின் புலியான சாத்தியகி புன்னகையுடன், அம்புவீச்சால் காயமடைந்தபோதும் தளரவில்லை।
Verse 35
गाढविद्धानरीन् कृत्वा मार्गणै: सोडतितेजनै:
சஞ்சயன் கூறினான்—தாங்கமுடியாத, எரியும் வலிமையுடைய அம்புகளால் அவன் பகைவர்களை ஆழமாகத் துளைத்து, அவர்கள் கடுமையாகக் குத்துண்டவர்களாய் விழுமாறு செய்தான். அந்தக் கொடூரப் போரின் வேகத்தில் வீரத்தைக் கணிப்பது கட்டுப்பாட்டால் அல்ல; காயப்படுத்தி அடக்கிவிடும் ஆற்றலாலேயே.
Verse 36
शैनेय: श्येनवत् संख्ये व्यचरल्लघुविक्रम: । उस युद्धस्थलमें शीघ्रतापूर्वक पराक्रम करनेवाले शिनिवंशी सात्यकि अपने अत्यन्त तेज बाणोंद्वारा शत्रुओंको गहरी चोट पहुँचाकर बाजके समान सब ओर विचरने लगे ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—போர்க்களத்தில் விரைவுச் சாகசமுடைய ஷைனேயன் (சாத்யகி) கழுகுபோல் அலைந்தான். கூர்மையான, எரியும் அம்புகளால் பகைவர்களை ஆழமாகக் குத்தி, அவன் போர்வெளியில் சீக்கிரமாக எல்லாத் திசைகளிலும் சுற்றினான்; அது கடமையிலே கட்டுப்பட்ட வீர ஆற்றல்.
Verse 37
चित्रसेनं शतेनैव दशभिर्दु:सहं तथा
சஞ்சயன் கூறினான்—அவன் சித்ரசேனன் மீது நூறு அம்புகளைப் பொழிந்தான்; அதுபோலவே பத்து அம்புகளால் துஃஸஹனையும் அடக்கினான். இவ்வாறு போரின் வேகம் மேலும் உயர்ந்தது; வீரத்தைக் கணிப்பது விரைவான, தீர்மானமான அடக்கத்தாலேயே.
Verse 38
अथान्यद् धनुरादाय श्यालस्तव विशाम्पते,प्रजानाथ! तत्पश्चात् आपके सालेने दूसरा धनुष लेकर सात्यकिको पहले आठ बाण मारे। फिर पाँच बाणोंसे उन्हें घायल कर दिया। दुःशासनने दस और दुःसहने भी तीन बाण मारे
சஞ்சயன் கூறினான்—பின்னர், மக்களின் தலைவனே, மனிதரின் அரசனே, உன் மைத்துனன் மற்றொரு வில்லைக் கையில் எடுத்தான். அதனால் முதலில் சாத்யகியை எட்டு அம்புகளால் தாக்கி, பின்னர் மேலும் ஐந்து அம்புகளால் குத்தினான். துஃஷாசனன் பத்து அம்புகளையும், துஃஸஹன் மூன்று அம்புகளையும் எய்தனர். இவ்வாறு கௌரவர்கள் ஒருங்கிணைந்த அம்புவீச்சால் சாத்யகியை அழுத்த முயன்றனர்.
Verse 39
अष्टाभि: सात्यकिं विदृध्वा पुनर्विव्याध पञ्चभि: । दुःशासनश्व दशभिर्दु:सहश्न त्रिभि: शरै:ः
சஞ்சயன் கூறினான்—அவன் சாத்யகியை எட்டு அம்புகளால் குத்தி, மீண்டும் ஐந்து அம்புகளால் மேலும் துளைத்தான். துஃஷாசனன் பத்து அம்புகளாலும், துஃஸஹன் மூன்று அம்புகளாலும் தாக்கினர். இவ்வாறு, மக்களின் தலைவனே, பலர் ஒரே வீரனைச் சூழ்ந்து தாக்கியதால் சாத்யகி போரில் கடுமையாக அழுத்தப்பட்டான்.
Verse 40
दुर्मुखश्न॒ द्वादशभी राजन् विव्याध सात्यकिम् | दुर्योधनस्त्रिसप्तत्या विद्ूध्वा भारत माधवम्
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே, துர்முகன் பன்னிரண்டு அம்புகளால் சாத்தியகியைத் துளைத்தான்; மேலும், பாரத குலத்தோனே, துரியோதனன் எழுபத்துமூன்று அம்புகளால் மாதவனைத் தாக்கி, உறுதியான நோக்கத்துடன் போரைக் கடுமையாக்கினான்।
Verse 41
ततोअस्य निशितैर्बाणैस्त्रिभिविंव्याध सारथिम् । राजन! दुर्मुखने बारह बाणोंसे सात्यकिको क्षत-विक्षत कर दिया। भारत! इसके बाद दुर्योधनने तिहत्तर बाणोंसे युयुधानको घायल करके तीन पैने बाणोंद्वारा उनके सारथिको भी बींध डाला || ४० ई || तान् सर्वान् सहितान् शूरान् यतमानान् महारथान्
பின்னர் அவன் மூன்று கூரிய அம்புகளால் அந்த வீரனின் சாரதியையும் துளைத்தான்।
Verse 42
ततः स रथियनां श्रेष्ठस्तव पुत्रस्य सारथिम्
அப்போது ரத வீரர்களில் முதன்மையான அவன், உமது மகனின் சாரதியை நோக்கி கவனம் திருப்பினான்।
Verse 43
पतिते सारथौ तस्मिंस्तव पुत्ररथ: प्रभो
அரசே, அந்த சாரதி வீழ்ந்தபோது உமது மகனின் ரதம் பெரும் அபாயத்தில் சிக்கியது।
Verse 44
वातायमानैस्तैरश्वैरपानीयत संगरात् । प्रभो! उस सारथिके धराशायी होनेपर आपके पुत्रका रथ हवाके समान तीव्र वेगसे भागनेवाले घोड़ोंद्वारा युद्धस्थलसे दूर हटा दिया गया ।।
அரசே, அந்த சாரதி தரையில் வீழ்ந்தவுடன், காற்றைப் போல வேகமுடைய குதிரைகள் உமது மகனின் ரதத்தைப் போர்க்களத்திலிருந்து விரைவாக இழுத்துச் சென்றன. பின்னர், அரசனே, மனிதர்களின் தலைவனே, உமது மகன்களும் படைவீரர்களும் (போரின் ஓட்டம் மாறுவதைக் கண்டு) அசைந்தனர்।
Verse 45
राज्ञो रथमभिप्रेक्ष्य विद्रुता:शतशो5भवन् | राजन! प्रजानाथ! तदनन्तर आपके पुत्र और सैनिक राजा दुर्योधनके रथकी वैसी दशा देखकर सैकड़ोंकी संख्यामें भाग खड़े हुए || ४४ $ ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசனின் தேரின் அந்த நிலையைப் பார்த்தவுடன் நூற்றுக்கணக்கானோர் அச்சத்தில் ஓடினர். அரசே, மக்கள்தலைவனே! அதன் பின் உன் புதல்வரும் படைவீரரும், அரசன் துரியோதனனின் தேரம் அத்தகைய துயர்நிலைக்குத் தள்ளப்பட்டதைப் பார்த்து பெருந்தொகையாய் சிதறி ஓடினர். அங்கே அந்தப் படை ஓடுவதைக் கண்ட சாத்தியகி…
Verse 46
विद्राव्य सर्वसैन्यानि तावकानि सहस्रश:
சஞ்சயன் கூறினான்—அவர்கள் உன் படைகள் அனைத்தையும் ஆயிரக்கணக்காக எல்லாத் திசைகளிலும் விரட்டித் தள்ளி பின்னடையச் செய்தனர்.
Verse 47
प्रययौ सात्यकी राजन श्वेताश्वस्य रथं प्रति । राजन्! इस प्रकार आपके सहस्रों सैनिकोंको भगाकर सात्यकि श्वेतवाहन अर्जुनके रथकी ओर चल दिये ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே, சாத்தியகி வெண்குதிரைகள் கொண்ட அர்ஜுனனின் தேரை நோக்கி முன்னேறினான். அந்த மகாபாகு வீரன் செல்லக் கண்டதும், மதிப்பிற்குரியவரே, உன் வீரர்கள் கண்டதையும் காணாததுபோல் செய்து வேறு பணிகளில் ஈடுபட்டனர். ஆயினும் அம்புகளை எடுத்துக்கொண்டு, சாரதியைப் பாதுகாத்து, தன்னையும் காத்துக் கொண்ட சாத்தியகியின் கட்டுப்பாடான நடத்தை குறித்து உன் படையினரும் பெரிதும் புகழ்ந்தனர்.
Verse 76
व्याप्रा इव जिघांसन्तस्त्वदीया: समुपाद्रवन् । मतवाले हाथीके समान पराक्रमी और मदोनन््मत्त गजराजके समान मन्दगतिसे चलनेवाले सात्यकि जब मदस्रावी मातंगके समान कौरव-सैनिकोंके मध्यभागमें खड़े हुए
சஞ்சயன் கூறினான்—மதம் கொண்ட யானை அரசனைப் போலப் பராக்கிரமமுடைய சாத்தியகி மெதுவாகச் சென்று கௌரவர் படையின் நடுவில் நிலைத்தபோது, உன் வீரர்கள் அவனை கொல்லும் வேட்கையால் பசித்த புலிகளைப் போல அவன் மீது பாய்ந்தனர்.
Verse 113
पृष्ठतः सात्यकिं यान्तमन्वधावन्नमर्षिण: । दुर्योधन
சஞ்சயன் கூறினான்—சாத்தியகி முன்னேறிச் செல்ல, கௌரவர் வீரர்கள் பொறாமை கலந்த கோபத்தில் எரிந்து, பின்னால் இருந்து அவனைத் துரத்தினர். துரியோதனன், சித்ரசேனன், துஃசாசனன், விவிம்சதி, சகுனி, துஃசஹன், இளம்வீரன் துர்தர்ஷன், கிரதன் மற்றும் இன்னும் பல வெல்ல முடியாத சூரவீரர்கள் ஆயுதங்களை எடுத்துக் கொண்டு கோபத்தில் முன்னேறி சாத்தியகியின் பின்தொடர்ந்து ஓடினர்.
Verse 119
इस प्रकार श्रीमह्ााभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें सात्यकिके कौरव-सेनामें प्रवेशके प्रसंगमें यवनोंकी पराजयविषयक एक सौ उन्नीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
இவ்வாறு ஸ்ரீமஹாபாரதத்தின் த்ரோணபர்வத்தில் அடங்கிய ஜயத்ரதவதப் பர்வத்தில், சாத்தியகி கௌரவ சேனையில் நுழைந்ததும் யவனர்கள் தோற்றதும் கூறும் நூற்று பத்தொன்பதாம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது।
Verse 120
इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि सात्यकिप्रवेशे दुर्योधनपलायने विंशत्यधिकशततमो<ध्याय:
இதி ஸ்ரீமஹாபாரதத்தின் த்ரோணபர்வத்தில், ஜயத்ரதவதப் பர்வத்தில், சாத்தியகியின் நுழைவும் துரியோதனன் பின்வாங்கலும் கூறும் நூற்று இருபதாம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது।
Verse 166
ला | वेलेव मकरालयम् । 'सूत! यह हाथी
சஞ்சயன் கூறினான்— “ஓ தேரோட்டியே! பார்—யானைகள், குதிரைகள், தேர்கள், காலாட்கள் என நிரம்பிய துரியோதனனின் சேனை, போருக்குத் துடித்து, பேர்வேகத்துடன் நேராக என்னை நோக்கி விரைந்து வருகிறது. இந்தப் பெரும் போர்க்களத்தில், என் தேரின் இடிமுழக்கத்தால் எல்லாத் திசைகளும் எதிரொலிக்கச் செய்து, பூமி-வானம், கடல்களும் நடுங்குமாறு செய்து, இந்தச் சேனை-கடலை முன்னேற விடாமல் தடுத்து நிறுத்துவேன்—பௌர்ணமியில் பொங்கும் மகாசமுத்திரத்தை கரையின் உறுதியான நிலம் தடுத்து நிறுத்துவது போல।”
Verse 176
एष सैन्यानि शत्रूणां विधमामि शितै: शरै: । 'सारथे! इस महायुद्धमें देवराज इन्द्रके समान मेरा पराक्रम तुम देखो। मैं अभी-अभी अपने पैने बाणोंसे शत्रुओंकी सेनाओंका संहार कर डालता हूँ
“என் கூரிய அம்புகளால் பகைவரின் சேனைகளைச் சிதைத்துவிடுவேன். ஓ சாரதியே! இந்த மகாபோரில் தேவராஜன் இந்திரனைப் போல என் வீரத்தைப் பார்; இப்போதே கூரிய அம்புகளால் பகைச் சேனையை அழித்துவிடுவேன்।”
Verse 283
अदिद्धं तत्र नाद्राक्षं युयुधानस्य सायकै: । सर्दीसे पीड़ित हुई गायोंके समान आपकी सारी सेना वहीं चक्कर लगा रही थी। मैंने वहाँ एक भी पैदल
சஞ்சயன் கூறினான்— “அங்கே யுயுதானனின் அம்புகளால் குத்தப்படாத ஒருவரையும் நான் காணவில்லை. உங்கள் சேனை முழுவதும் அங்கே காயமுற்று மயக்கமடைந்து குழப்பத்தில் சுற்றிச் சுழன்றது—நோயால் வாடும் மாடுகள் போல. அங்கே காலாட் படையோ, தேரோட்டியோ, யானைப் படையோ, குதிரை வீரனோ—யுயுதானனின் அம்புகளால் துளைக்கப்படாதவன் ஒருவனும் எனக்குத் தோன்றவில்லை।”
Verse 293
यादृक् क्षयमनीकानामकरोत् सात्यकिर्नूप । राजन! नरेश्वर! सात्यकिने आपके सैनिकोंका जैसा संहार किया था, वैसा वहाँ अर्जुनने भी नहीं किया था
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே, மனிதர்களின் ஆண்டவனே! சாத்தியகி உமது படை அணிவகுப்புகளில் செய்த அழிவு எத்தகையதோ, அதுபோல் அங்கே அர்ஜுனனாலும் செய்ய இயலவில்லை. உமது படையின்மேல் சாத்தியகி நிகழ்த்திய அந்தப் படுகொலை, தலைசிறந்த வில்லாளர்களுக்கும் கூட அரிதெனத் தோன்றுமளவிற்கு இருந்தது।
Verse 343
तानविध्यन्महाराज सवनिव त्रिभिस्त्रिभि: | इसके बाद दुःसहने सात्यकिकी छातीमें पंद्रह बाण मारे। महाराज! इस प्रकार उन बाणोंसे आहत होकर वृष्णिवंशके सिंह सात्यकिने मुसकराते हुए ही उन सबको ही तीन- तीन बाणोंसे घायल कर दिया
சஞ்சயன் கூறினான்—மகாராஜா! பழங்கால இந்திரனைப் போல அவன் அவர்களை ஒவ்வொருவரையும் மூன்று மூன்று அம்புகளால் துளைத்தான். பின்னர் துஸ்ஸஹன் சாத்தியகியின் மார்பில் பதினைந்து அம்புகளைப் பாய்ச்சினான். அவை காயப்படுத்தினாலும், வ்ருஷ்ணி குலத்தின் சிங்கமான சாத்தியகி புன்னகையுடன் அவர்களையெல்லாம் மீண்டும் ஒவ்வொருவரையும் மூன்று மூன்று அம்புகளால் காயப்படுத்தினான்।
Verse 363
दुर्योधन त्रिभिरबाणिरभ्यविध्यत् स्तनान्तरे । उन्होंने सुबलपुत्र शकुनिके धनुष और दस्ताने काटकर दुर्योधनकी छातीमें तीन बाण मारे
சஞ்சயன் கூறினான்—சாத்தியகி துரியோதனனை மார்பகங்களுக்கிடையேயான இடத்தில் மூன்று அம்புகளால் துளைத்தான். பின்னர் சுபலபுத்திரன் சகுனியின் வில்லையும் கையுறைகளையும் வெட்டி, துரியோதனனின் மார்பில் மூன்று அம்புகளைப் பதித்தான்।
Verse 413
पज्चभि: पज्चभिर्बाणै: पुनर्विव्याध सात्यकि: | तब सात्यकिने एक साथ विजयके लिये प्रयत्न करनेवाले उन समस्त शूरवीर महारथियोंको पुन: पाँच-पाँच बाणोंसे घायल कर दिया
சஞ்சயன் கூறினான்—சாத்தியகி அவர்களை மீண்டும் ஒவ்வொருவரையும் ஐந்து ஐந்து அம்புகளால் துளைத்தான். பின்னர் வெற்றிக்காக ஒன்றாகச் சேர்ந்து முயன்ற அந்த வீர மகாரதர்கள் அனைவரையும் அவன் மறுபடியும் ஒவ்வொருவரையும் ஐந்து ஐந்து அம்புகளால் காயப்படுத்தினான்।
Verse 426
आजघानाशु भल्लेन स हतो न्यपतद् भुवि । तत्पश्चात् रथियोंमें श्रेष्ठ सात्यकिने आपके पुत्रके सारथिके ऊपर शीघ्र ही एक भल्लका प्रहार किया। सारथि उसके द्वारा मारा जाकर पृथ्वीपर गिर पड़ा
சஞ்சயன் கூறினான்—அவன் விரைவாக ஒரு பல்ல அம்பால் தாக்கினான்; தாக்கப்பட்டவன் கொல்லப்பட்டு தரையில் விழுந்தான். அதன் பின் ரத வீரர்களில் தலைசிறந்த சாத்தியகி, உமது மகனின் சாரதியின் மீது உடனே பல்ல அம்பைச் செலுத்தினான். அதனால் தாக்கப்பட்ட சாரதி உயிர் நீங்கி பூமியில் சாய்ந்தான்।
Verse 456
अवाकिरच्छरैस्तीक्ष्ण रुक्मपुड्खै: शिलाशितै: । भारत! आपकी सेनाको भागती देख सात्यकिने सानपर चढ़ाकर तेज किये हुए सुवर्णमय पंखवाले तीखे बाणोंकी वर्षा आरम्भ कर दी
பாரதா! உன் படை ஓடிப்போகக் கண்ட சாத்தியகி, கல்லில் தீட்டிய கூர்மையான, பொன்னிற இறகுகள் பொருந்திய அம்புகளின் கொடிய மழையைத் தொடங்கினான்।
Verse 3736
दुःशासन तु विंशत्या विव्याध शिनिपुड्भव: । फिर शिनिवंशके प्रमुख वीरने चित्रसेनको सौ, दुःसहको दस और दुःशासनको बीस बाणोंसे घायल कर दिया
சினி குலத்தில் பிறந்த வீரன் துச்சாசனனை இருபது அம்புகளால் குத்தினான்; பின்னர் அந்தச் சினி குலத் தலைவன் சித்ரசேனனை நூறு அம்புகளாலும், துச்சஹனை பத்து அம்புகளாலும், துச்சாசனனை இருபது அம்புகளாலும் காயப்படுத்தினான்।
Frequently Asked Questions
Arjuna confronts the conflict between battlefield necessity and the prohibition against harming one’s ācārya: he neutralizes Kṛpa under pressure, then interprets the act through the lens of guru-obligation and karmic consequence.
Instruction (vidyā) creates enduring ethical debt; even justified action can require moral reckoning. The chapter models reflective accountability—evaluating conduct not only by outcome but by relational duty and intention.
No explicit phalaśruti appears; the meta-commentary is functional and ethical—Sañjaya frames events as consequence-laden history, culminating in an attribution of large-scale loss to earlier failures of counsel and governance.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.