Adhyaya 117
Bhūriśravas–Sātyaki Saṃvāda and Duel; Arjuna’s Intervention (भूरिश्रवाः–सात्यकि संवादः, युद्धम्, अर्जुन-हस्तक्षेपः)
Upa-parva: Sātyaki–Bhūriśravas Saṃgrāma (Episode: Duel and Intervention)
Saṃjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Bhūriśravas, seeing the battle-ardent Sātyaki approaching, rushes forward in anger and issues a prolonged challenge, forecasting Sātyaki’s defeat and the demoralization of the Pāṇḍava side. Sātyaki replies with controlled derision, dismissing empty boasting and inviting action. The duel escalates through multiple combat registers: intense arrow-exchanges likened to mutual storm-clouds, progressive damage to mounts and weapons, and a transition to dismounted sword-and-shield combat. The fighters circle in tactical patterns, grapple, and strike with trained holds, producing a loud clash compared to rock and thunderbolt. As Sātyaki’s weapons diminish and fatigue sets in, Bhūriśravas gains dominance and drags him, prompting Kṛṣṇa to call Arjuna’s attention to Sātyaki’s peril and to urge protection of Arjuna’s associate. Arjuna acknowledges competing focus on Jayadratha yet acts on Kṛṣṇa’s instruction: with an arrow, he severs Bhūriśravas’ arm holding the sword. The chapter thus crystallizes a battlefield dharma problem: intervention in a duel under conditions of exhaustion and asymmetry, framed by strategic necessity and alliance-duty.
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र से कहता है—राजन्, एकाग्रचित्त होकर सुनो: जिस घड़ी कौरव-सेना का भयंकर निनाद उठा, उसी क्षण शैनेय सात्यकि बिजली की तरह कृतवर्मा पर टूट पड़ा, मानो पाण्डवों की डूबती आशा का दीपक स्वयं रण में उतर आया हो। → दुर्योधन के आदेश से त्रिगर्त और अन्य दल ‘मदर्थे त्यक्तजीविता’ होकर सात्यकि को घेरते हैं। सात्यकि के वज्र-स्पर्शी बाण हाथियों की गजसेना को उथला देते हैं—कोई चक्कर काटता है, कोई लड़खड़ाता है, कोई धराशायी होता है; कौरव योद्धा विमुख होकर इधर-उधर भागते दिखते हैं। पर इसी कोलाहल में जलसंध जैसे महाबली आगे बढ़ते हैं और सात्यकि को रोकने का संकल्प लेते हैं। → जलसंध क्रोध में भरकर शिनि-पौत्र सात्यकि की विशाल छाती पर भारी, भार-सह बाणों से गहरा आघात करता है; फिर भी ‘नाकम्पत महाबाहुः’—सात्यकि विचलित नहीं होता। उसी अडिग क्षण में सात्यकि प्रत्याघात कर जलसंध का वध कर देता है, और रणभूमि पर यह अद्भुत-सा दृश्य बन जाता है कि घायल होकर भी धर्म-रथ का सारथि-योद्धा डगमगाता नहीं। → जलसंध के गिरते ही त्रिगर्तों की गजसेना का संहार पूर्ण होता है; हाथी दल टूटकर भागता है और कौरव पंक्तियाँ बिखरती हैं। कृतवर्मा भी सात्यकि के वेग से दबता है—कौरव पक्ष की ‘आशा’ क्षीण और पाण्डव पक्ष की ‘प्राणवायु’ प्रबल होती है। → पर रण का शोर थमता नहीं—कृतवर्मा और शेष कौरव-वीर पुनः संगठित होने को हैं; सात्यकि आगे किस घेराबंदी में फँसेगा, यह अगले प्रसंग की धार पर छोड़ दिया जाता है।
Shlokas
Verse 1
ऑपन--माज बछ। अप ऋाल पञ्चदशाधिकशततमो< ध्याय: सात्यकिके द्वारा कृतवर्माकी पराजय
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! நீ என்னிடம் கேட்பதை ஒருமனத்துடன் கேள். மகாத்மா ஹார்திக்யன் (கிருதவர்மன்) துரத்த, பாண்டவர் படை வெட்கத்தால் தலைகுனிந்ததும், உன் வீரர்கள் மகிழ்ச்சியில் களித்ததும்—அந்த அளவற்ற சேனை-கடலில் அடித்தளம் தேடிய பாண்டவர்களுக்கு சாத்தியகி வீரத்தால் ஒரு தீவு போல அடைக்கலமாக ஆனான். இப்போது அவன் பராக்கிரமத்தை கேள்।
Verse 2
लज्जयावनते चापि प्रहृष्टेश्नापि तावकै: । डीपो य आसीत् पाण्डूनामगाथे गाधमिच्छताम्
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! பாண்டவர் படை வெட்கத்தால் தலைகுனிந்ததும், உன் வீரர்கள் மகிழ்ச்சியில் களித்ததும், அந்த அளவற்ற சேனை-கடலில் அடித்தளம் தேடிய பாண்டவர்களுக்கு சாத்தியகி ஒரு தீவு போல அடைக்கலமாக ஆனான்।
Verse 3
श्रुत्वा स निनदं भीम॑ तावकानां महाहवे । शैनेयस्त्वरितो राजन् कृतवर्माणम भ्ययात्,राजन्! उस महासमरमें आपके सैनिकोंका भयंकर सिंहनाद सुनकर सात्यकिने तुरंत ही कृतवर्मापर आक्रमण किया
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! மகாபோரில் உன் படைகளின் பயங்கர முழக்கத்தை கேட்டதும், ஷைநேயன் சாத்தியகி விரைந்து கிருதவர்மனை நோக்கி பாய்ந்து தாக்கினான்।
Verse 4
उवाच सारथिं तत्र क्रोधामर्षसमन्वित: । हार्दिक्याभिमुखं सूत कुरु मे रथमुत्तमम्,उन्होंने क्रोध और अमर्षमें भरकर वहाँ सारथिसे कहा--“सूत! तुम मेरे उत्तम रथको कृतवर्माके सामने ले चलो
கோபமும் அவமதிப்புணர்வும் நிறைந்தவனாய் அவன் அங்கே சாரதியிடம் கூறினான்—“சூதா! என் சிறந்த ரதத்தை ஹார்திக்யன் (கிருதவர்மன்) முன்னே செலுத்து.”
Verse 5
कुरुते कदनं पश्य पाण्डुसैन्ये हामर्षित: । एनं जित्वा पुनः सूत यास्यामि विजयं प्रति,“देखो, वह अमर्षयुक्त होकर पाण्डव-सेनामें संहार मचा रहा है। सारथे! इसे जीतकर मैं पुनः अर्जुनके पास चलूँगा”
“பார், அவமதிப்புணர்வால் கொதித்தவனாய் அவன் பாண்டவர் படையில் படுகொலை செய்கிறான். சாரதியே! இவனை வென்று நான் மீண்டும் வெற்றியின் வழி—அர்ஜுனன் அருகே—செல்வேன்.”
Verse 6
एवमुक्ते तु वचने सूतस्तस्य महामते । निमेषान्तरमात्रेण कृतवर्माणम भ्ययात्,महामते! सात्यकिके ऐसा कहनेपर सारथि पलक गिरते-गिरते रथ लेकर कृतवमकि पास जा पहुँचा
மகாமதியே! அவ்வாறு சொல்லப்பட்டவுடன் அவன் சாரதி கண் இமைக்கும் நேரத்தில் ரதத்தை கிருதவர்மன் அருகே கொண்டு சென்றான்.
Verse 7
कृतवर्मा तु हार्दिक्य: शैनेयं निशितै: शरै: । अवाकिरत् सुसंक्रुद्धस्ततो5क़्रुद्धयबत् स सात्यकि:
ஹார்திக்யன் கிருதவர்மன் கடும் கோபத்துடன் ஷைநேயன் (சாத்யகி) மீது கூர்மையான அம்புகளை மழையென பொழிந்தான்; அதனால் சாத்யகியின் கோபமும் தீவிரமாயிற்று.
Verse 8
अथाशु निशितं भल्लं शैनेय: कृतवर्मण: । प्रेषयामास समरे शरांश्व चतुरो5परान्,उन्होंने तुरंत ही कृतवर्मापर समरभूमिमें एक तीखे भल्लका प्रहार किया। फिर चार बाण और मारे
அப்போது ஷைநேயன் போர்க்களத்தில் கிருதவர்மன் மீது உடனே ஒரு கூர்மையான பல்லத்தை எறிந்து, அதன் பின்பு மேலும் நான்கு அம்புகளை அனுப்பினான்.
Verse 9
ते तस्य जध्निरे वाहान् भल्लेनास्याच्छिनद् धनु: । पृष्ठरक्ष॑ं तथा सूतमविध्यन्निशितै: शरै:
அந்த நான்கு அம்புகள் க்ருதவர்மாவின் நான்கு குதிரைகளையும் கொன்றன. சாத்தியகி பரந்தத் தலை அம்பால் அவன் வில்லை வெட்டினான். பின்னர் கூரிய அம்புகளால் அவன் பின்காவலனையும் தேரோட்டியையும் குத்தி காயப்படுத்தி சிதைத்தான்.
Verse 10
ततस्तं विरथं कृत्वा सात्यकि: सत्यविक्रम: । सेनामस्यार्दयामास शरै: संनतपर्वभि:,तदनन्तर सत्यपराक्रमी सात्यकिने कृतवर्माको रथहीन करके झुकी हुई गाँठवाले बाणोंद्वारा उसकी सेनाको पीड़ित करना आरम्भ किया
பின்னர் உண்மைப் பராக்கிரமம் கொண்ட சாத்தியகி க்ருதவர்மாவை தேரிழந்தவனாக்கி, வளைந்த மூட்டுகளுள்ள அம்புகளால் அவன் படையைத் துன்புறுத்தி நசுக்கத் தொடங்கினான்.
Verse 11
अभज्यताथ पृतना शैनेयशरपीडिता । ततः प्रायात् स त्वरित: सात्यकि: सत्यविक्रम:,सात्यकिके बाणोंसे पीड़ित हो कृतवर्माकी सेना भाग खड़ी हुई। तत्पश्चात् सत्यपराक्रमी सात्यकि तुरंत आगे बढ़ गये
சைனேயனின் அம்புகளால் துன்புறுத்தப்பட்ட க்ருதவர்மாவின் படை உடைந்து சிதறி ஓடிற்று. அப்போது உண்மைப் பராக்கிரமம் கொண்ட சாத்தியகி விரைந்து முன்னே சென்றான்.
Verse 12
शृणु राजन् यदकरोत् तव सैन्येषु वीर्यवान् । अतीत्य स महाराज द्रोणानीकमहार्णवम्,महाराज! पराक्रमी सात्यकिने द्रोणाचार्यके सैन्य-समुद्रको लाँधकर आपकी सेनाओंमें जो पराक्रम किया, उसका वर्णन सुनिये
அரசே, உன் படைகளிடையே அந்த வீரன் செய்த செயலைக் கேள். மஹாராஜா, துரோணரின் கடல்போன்ற பெரும் படைவ்யூஹத்தைத் தாண்டி, அவன் உன் படைக்குள் புகுந்து தன் பராக்கிரமத்தை வெளிப்படுத்தினான்.
Verse 13
पराजित्य तु संहृष्ट: कृतवर्माणमाहवे । यन्तारमब्रवीच्छूर: शनैर्याहीत्यसम्भ्रमम्,उस महासमरमें कृतवर्माको पराजित करके हर्षमें भरे हुए शूरवीर सात्यकि बिना किसी घबराहटके सारथिसे बोले--'सूत! धीरे-धीरे चलो'
அந்த மாபெரும் போரில் க்ருதவர்மாவை வென்று மகிழ்ச்சியால் திளைத்த வீரன் சாத்தியகி, சிறிதும் கலங்காமல் தேரோட்டியிடம் கூறினான்—“சூதா, மெதுவாகச் செலுத்து.”
Verse 14
दृष्टवा तु तव तत् सैन्यं रथाश्वद्धिपसंकुलम् । पदातिजनसम्पूर्णमब्रवीत् सारथिं पुन:,रथ, घोड़े, हाथी और पैदलोंसे भरी हुई आपकी सेनाको देखकर सात्यकिने पुनः सारथिसे कहा--
ரதங்கள், குதிரைகள், யானைகள் நிறைந்து, காலாட் படையினரின் பெருங்கூட்டம் நிரம்பிய உன் படையைப் பார்த்து சாத்தியகி மீண்டும் தன் சாரதியிடம் கூறினான்.
Verse 15
यदेतन्मेघसंकाशं द्रोणानीकस्य सव्यतः । सुमहत् कुञ्जरानीकं यस्य रुक्मरथो मुखम्
ஓ சாரதியே! துரோணரின் படைவரிசையின் இடப்புறத்தில் மழைமேகக் கூட்டம்போல் கருமையாகக் குவிந்த பெரும் யானைப் படை தெரிகிறது; அதன் முன்நிலையில் ருக்மரதன் நிற்கிறான். அங்கே போரில் தடுக்க இயலாத பல வீரர்கள் உள்ளனர்; துரியோதனன் ஆணையால் உயிர்மேல் பற்றைத் துறந்து போருக்கு நின்றுள்ளனர்.
Verse 16
एते हि बहव: सूत दुर्निवाराश्च संयुगे । दुर्योधनसमादिष्टा मदर्थे त्यक्तजीविता:
ஓ சாரதியே! இவர்கள் பலர்; போரில் இவர்களைத் தடுக்க மிகக் கடினம். துரியோதனன் ஆணையால் என் பொருட்டு உயிர்மேல் பற்றைத் துறந்தவர்கள் இவர்கள்.
Verse 17
(न चाजित्वा रणे होतान् शक: प्राप्तुं जयद्रथ: । नापि पार्थों मया सूत शक््य: प्राप्तुं कथंचन ।।
ஓ சாரதியே! போருக்கு அழைக்கப்பட்ட இவ்வீரர்களை முதலில் போரில் வெல்லாமல் ஜயத்ரதனை அணுக இயலாது; அதுபோல எந்த வகையிலும் நான் பார்த்தனை (அர்ஜுனனை) அடைய முடியாது. இவர்கள் அனைவரும் எல்லா போர்கலைகளிலும் தேர்ந்தவர்கள்; ஒன்றாகக் கூடி உறுதியாக நின்றுள்ளனர்—அரசகுமாரர்கள், பெரும் வில்லாளர்கள், அனைவரும் வீரச் சண்டையாளர்கள். த்ரிகர்த்தர்களின் அந்த உயர்ந்த ரதவீரர்கள் பொன்னால் அலங்கரிக்கப்பட்ட கொடிகளைத் தாங்கியுள்ளனர்.
Verse 18
मामेवाभिमुखावीरा योत्स्यमाना व्यवस्थिता: । अत्र मां प्रापय क्षिप्रमश्वांश्रोदय सारथे
அந்த வீரர்கள் போருக்குத் தயாராய் என்னை மட்டுமே எதிர்நோக்கி அணிவகுத்து நிற்கிறார்கள். ஓ சாரதியே! என்னை அங்கே உடனே கொண்டு செல்; குதிரைகளை விரைவாகத் தூண்டு.
Verse 19
ततः प्रायाच्छनै: सूत: सात्वतस्य मते स्थित:
அப்போது தேரோட்டி சாத்த்வதன் (ஸ்ரீகிருஷ்ணன்) கருத்தின்படி நிலைத்து, மெதுவாக முன்னே சென்றான்।
Verse 20
तमूहु: सारथेरवश्या वल्गमाना हयोत्तमा:
அவர்கள் கூறினர்—சாதாரணமாக தேரோட்டியின் கட்டுப்பாட்டில் இருக்கும் சிறந்த குதிரைகள் இப்போது அமைதியிழந்து துள்ளித் துள்ளி முன்னே பாய்கின்றன।
Verse 21
आपततन्तं रणे तं तु शड्खवर्णहयोत्तमै:
சங்கம்போல் வெண்நிறமுடைய சிறந்த குதிரைகளால் போர்க்களத்துக்கு வந்துகொண்டிருந்த சாத்தியகியை, திரிகர்த்த நாட்டுப் வீரர்கள் யானைப் படையுடன் எல்லாத் திசைகளிலும் சூழ்ந்தனர்।
Verse 22
परिवद्रुस्तत: शूरा गजानीकेन सर्वतः । किरन्तो विविधांस्तीक्ष्णानू सायकॉल्लघुवेधिन:
பின்னர் வீரர்கள் யானைப் படையுடன் எல்லாத் திசைகளிலும் விரைந்து வந்து சூழ்ந்தனர்; விரைவில் குறி துளைக்கும் அவர்கள் பலவகை கூரிய அம்புகளை மழைபோல் பொழிந்தனர்।
Verse 23
सात्वतो निशितैर्बाणैर्गजानीकमयोधयत् | पर्वतानिव वर्षेण तपान्ते जलदो महान्,सात्यकिने भी पैने बाणोंद्वारा गजसेनाके साथ युद्ध प्रारम्भ किया, मानो वर्षाकालमें महान् मेघ पर्वतोंपर जलकी धारा बरसा रहा हो
அப்போது சாத்த்வதன் (சாத்தியகி) கூரிய அம்புகளால் யானைப் படையுடன் போரைத் தொடங்கினான்—கோடையின் முடிவில் மாபெரும் மேகம் மலைகள்மேல் நீர்தாரைகளைப் பொழிவதுபோல்।
Verse 24
वज्राशनिसमस्पर्शर्वध्यमाना: शरैर्गजा: । प्राद्रवन् रणमुत्सूज्य शिनिवीरसमीरितै:
Sañjaya said: Struck by arrows whose touch was like a thunderbolt, the elephants—being grievously wounded—broke into flight, abandoning the battlefield, driven into panic by the assault of Śinivīra’s warrior.
Verse 25
शिनिवंशके वीर सात्यकिद्वारा चलाये हुए वज् और बिजलीके समान स्पर्शवाले उन बाणोंकी मार खाकर उस सेनाके हाथी युद्धका मैदान छोड़कर भागने लगे ।।
Sañjaya said: Struck by the arrows loosed by the hero Sātyaki of the Śini line—arrows whose touch was like thunderbolt and lightning—the elephants of that host abandoned the battlefield and fled. Their tusks were shattered; streams of blood ran from their limbs; their temples and frontal globes were split; ears, mouths, and trunks were torn and mangled. Their drivers were slain and their banners and pennants fell. Vital spots were pierced, bells were broken, great standards were cut down; riders were killed and the howdahs slipped and dropped. In that condition, O King, the elephants ran off and sought refuge in different directions—showing how, in war, even the mightiest bodies collapse when violence overwhelms restraint and order.
Verse 26
सम्भिन्नमर्मघण्टाश्न विनिकृत्तमहाध्वजा: । हतारोहा दिशो राजन् भेजिरे भ्रष्टकम्बला:
Sanjaya said: O King, those elephants, their vital spots torn open and their bell-armor shattered, with their great standards hewn down, fled in different directions. Their riders had been slain, and their saddle-cloths had slipped away—so, broken and routed, they sought safety by scattering across the field. The scene underscores the pitiless momentum of battle, where even the mightiest mounts become helpless once protection, leadership, and order collapse.
Verse 27
रुवन्तो विविधान् नादान् जलदोपमनिः:स्वना: । नाराचैर्वत्सदन्तैश्व भल्लैरञण्जलिकैस्तथा
Sañjaya said: “Crying out in many different ways, their sounds resembling the rumbling of thunderclouds, they were pierced by Sātyaki’s arrows—nārāca, vatsadanta, bhalla, and añjalika—and thus, wounded and terrified, they raised varied lamentations as they fled.”
Verse 28
क्षुप्रैरर्धचन्द्रैश्न सात्वतेन विदारिता: । क्षरन्तोडसृक् तथा मूत्रं पुरीषं च प्रदुद्रुवु:
Sañjaya said: Torn open by the Sātvata warrior (Sātyaki) with razor-headed and half-moon arrows, they fled in panic—bleeding, and in terror even voiding urine and excrement. The verse underscores the brutal immediacy of battle and the collapse of bodily and mental control under fear.
Verse 29
बभ्रमुश्न स्खलुश्नान्ये पेतुर्मम्लुस्तथापरे । एवं तत् कुञ्जरानीकं युयुधानेन पीडितम्
சில யானைகள் குழப்பத்தில் தள்ளாடி தடுமாறின; சில விழுந்தன; இன்னும் சில மூழ்கி சோர்ந்து சரிந்தன. இவ்வாறு யுயுதானன் தாக்குதலால் அந்த யானைப் படை கடுமையாக நசுக்கப்பட்டது.
Verse 30
तस्मिन् हते गजानीके जलसंधो महाबल:
அந்த யானைப் படை அழிக்கப்பட்டபோது, மகாபலன் ஜலசந்தன்—தன் படை சிதைந்ததைப் பார்த்து—போர்க்களக் குழப்பத்தில் எதிர்வினை செய்யத் தூண்டப்பட்டான்.
Verse 31
रुक्मवर्मधर: शूरस्तपनीयाड्रद: शुचि:
அந்த வீரன், தூய ஒளியுடன், பொற்கவசம் அணிந்து, சுத்தப் பொன்னால் செய்யப்பட்ட தோள்பட்டைகளால் அலங்கரிக்கப்பட்டிருந்தான். அவன் மார்பில் ஒளிரும் நிஷ்கம், கழுத்தில் பிரகாசிக்கும் கந்தசூத்திரம்—போருக்கென செல்வச் சீருடன் சஜ்ஜமாக.
Verse 32
कुण्डली मुकुटी खड्गी रक्तचन्दनरूषित: । शिरसा धारयन् दीप्तां तपनीयमयीं स्रजम्
காதணிகளும் கிரீடமும் அணிந்து, கையில் வாளைத் தாங்கி, செங்கந்தனப் பூச்சுடன், தன் தலையில் தூய பொன்னால் செய்யப்பட்ட ஒளிரும் மாலையைச் சூடினான்.
Verse 33
चापं च रुक्मविकृतं विधुन्वन् गजमूर्थनि
பொன்னால் அலங்கரித்து வடிவமைக்கப்பட்ட வில்லைக் குலுக்கிக்கொண்டு, அவன் யானையின் தலையின் மேல் நின்றான்—போர்க்களக் கலக்கத்தில் அஞ்சாத உறுதியை வெளிப்படுத்தினான்.
Verse 34
अशोभत महाराज सविद्युदिव तोयद: । महाराज! हाथीकी पीठपर बैठकर अपने सोनेके बने हुए धनुषको हिलाता हुआ जलसंध बिजलीसहित मेघके समान शोभा पा रहा था ।। ३३ $ || तमापतन्तं सहसा मागधस्य गजोत्तमम्
சஞ்சயன் கூறினான்—மன்னா, அவன் மின்னலுடன் கூடிய மழைமேகம்போல் ஒளிர்ந்தான். அச்சமயம் மகதப் படையின் தலைசிறந்த யானை திடீரென பாய்ந்து வந்தது.
Verse 35
नागं निवारितं दृष्टवा शैनेयस्य शरोत्तमै:
சஞ்சயன் கூறினான்—சைனேயனின் சிறந்த அம்புகளால் அந்த நாகம்போன்ற வீரன் தடுக்கப்பட்டதைப் பார்த்ததும் போரின் போக்கு மாறியது.
Verse 36
ततः क्रुद्धो महाराज मार्गणैर्भारसाधनै:
சஞ்சயன் கூறினான்—அப்போது, மன்னா, அவன் கோபமுற்று கனமான தாக்கமுள்ள அம்புகளால் தாக்கினான்.
Verse 37
ततो5परेण भल््लेन पीतेन निशितेन च
சஞ்சயன் கூறினான்—பின்னர் அவன் மஞ்சள் நிறமும் மிகக் கூர்மையும் கொண்ட இன்னொரு பல்ல அம்பால் மீண்டும் தாக்கினான்.
Verse 38
सात्यकिं छिन्नथन्वानं प्रहसन्निव भारत
சஞ்சயன் கூறினான்—ஓ பாரதா, வில் துண்டிக்கப்பட்ட நிலையிலும் சாத்தியகி சிரிப்பதுபோல் தோன்றினான்.
Verse 39
अविध्यन्मागधो वीर: पज्चभिरनर्निशितै: शरै: | भारत! धनुष काटनेके पश्चात् सात्यकिको उस मागध वीरने हँसते हुए ही पाँच तीखे बाणोंद्वारा घायल कर दिया ।। ३८ $ ।। स विद्धो बहुभिर्बाणैर्जलसंधेन वीर्यवान्
சஞ்சயன் கூறினான்—மகத வீரன் ஐந்து மிகக் கூர்மையான அம்புகளால் தாக்கினான். ஓ பாரதா! சாத்தியகியின் வில்லை வெட்டி, அந்த மகத நாயகன் சிரித்தபடியே ஐந்து தீக்கூரிய அம்புகளால் அவனை காயப்படுத்தினான். பின்னர் வல்லமைமிக்க ஜலசந்தன் பல அம்புகளால் குத்தப்பட்டும் போரைக் கைவிடவில்லை.
Verse 40
अचिन्तयन् वै स शरान्नात्यर्थ सम्भ्रमाद् बली
சஞ்சயன் கூறினான்—அந்த வலிமைமிக்க வீரன் மிகுந்த பதற்றமின்றி, அதிகமாக சிந்திக்காமல், நிலைத்த மனத்துடன் அம்புகளை விடுத்தான்.
Verse 41
धनुरन्यत् समादाय तिष्ठ तिछेत्युवाच ह । बलवान सात्यकिने उसके बाणोंको कुछ भी न गिनते हुए अधिक संभ्रममें न पड़कर दूसरा धनुष हाथमें ले लिया और कहा--'अरे! खड़ा रह, खड़ा रह” ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—வல்லமைமிக்க ஷைனேயன் சாத்தியகி மற்றொரு வில்லை எடுத்தான்; அவன் அம்புகளை புல்லெனக் கருதி மேலும் கலங்கவில்லை. பின்னர் “நில், நில்!” என்று கூவினான். இவ்வளவு சொல்லி ஷைனேயன் ஜலசந்தனின் அகன்ற மார்பில் தாக்கினான்.
Verse 42
क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन मुष्टिदेशे महद् धनु:
சஞ்சயன் கூறினான்—அவன் கத்தி-முனை போன்ற மிகக் கூரிய அம்பால் அந்தப் பெரிய வில்லின் பிடிப்பிடத்தில் தாக்கினான்.
Verse 43
जलसंधस्तु तत् त्यक्त्वा सशरं वै शरासनम्
சஞ்சயன் கூறினான்—அப்போது ஜலசந்தன் அதை விட்டுவிட்டு, அம்புகளுடன் கூடிய தன் வில்லையும் எறிந்தான்.
Verse 44
तोमरं व्यसृजत् तूर्ण सात्यकिं प्रति मारिष । माननीय नरेश! जलसंधने बाणसहित उस धनुषको त्यागकर सात्यकिपर तुरंत ही तोमरका प्रहार किया ।। ४३ $ ।। स निर्भिद्य भुजं सव्यं माधवस्य महारणे
சஞ்சயன் கூறினான்—ஓ மாரிஷ! அவன் விரைவாக சாத்தியகியை நோக்கி தோமரத்தை எறிந்தான். அந்த மாபெரும் போரில் அது மாதவன் (கிருஷ்ணன்) இடது புயத்தைத் துளைத்தது.
Verse 45
निर्भिन्ने तु भुजे सव्ये सात्यकि: सत्यविक्रम:
இடது புயம் துளைக்கப்பட்டபோதும், உண்மையான வீரத்தைக் கொண்ட சாத்தியகி அந்த மாபெரும் போரில் அசையவில்லை; அவன் துணிவு தளரவில்லை.
Verse 46
प्रगृह्मा तु ततः खड्गं जलसंधो महाबल:,तब महाबली जलसंधने सौ चन्द्राकार चमकीले चिह्लोंसे युक्त वृषभ-चर्मकी बनी हुई विशाल ढाल और तलवार हाथमें ले ली तथा उस तलवारको घुमाकर सात्यकिपर छोड़ दिया
அப்போது மாபெரும் வலிமையுடைய ஜலசந்தன் வாளை எடுத்தான். ஒளிரும் சந்திரவடிவச் சின்னங்கள் பொறிக்கப்பட்ட பெரிய காளைத் தோல் கேடயத்தைத் தாங்கி, வாளைச் சுழற்றி சாத்தியகியை நோக்கி எறிந்தான்.
Verse 47
आर्षभं चर्म च महच्छतचन्द्रकसंकुलम् । आविध्य च तत: खड्गं सात्वतायोत्ससर्ज ह
காளைத் தோலால் செய்யப்பட்ட, நூறு சந்திரம்போன்ற முடிச்சுகளால் நிறைந்த பெரிய கேடயத்தை அவன் எடுத்தான். பின்னர் வாளைச் சுழற்றி சாத்த்வத வீரன் சாத்தியகியை நோக்கி எறிந்தான்.
Verse 48
शैनेयस्य धनुश्छित्त्वा स खड्गो न्न्यपतन्महीम् । अलातचक्रवच्चैव व्यरोचत महीं गत:,वह खड्ग सात्यकिके धनुषको काटकर पृथ्वीपर गिर पड़ा। धरतीपर पहुँचकर वह अलातचक्रके समान प्रकाशित हो रहा था
ஷைனேயன் (சாத்தியகி) வில்லைக் கிழித்துவிட்டு அந்த வாள் தரையில் விழுந்தது. மண்ணைத் தொட்டதும் அது சுழலும் தீக்குச்சி வட்டம்போல் ஒளிர்ந்தது.
Verse 49
अथान्यद् धनुरादाय सर्वकायावदारणम् | शालस्कन्धप्रतीकाशमिन्द्राशनिसमस्वनम्
அப்போது அவன் இன்னொரு வில்லை எடுத்தான்—எதிரியின் முழு உடலையும் கிழித்தெறிய வல்லது; சால மரத்தின் தண்டு போல ஒளிர்ந்து, இந்திரனின் வஜ்ரம் போல இடியொலியுடன் முழங்கியது.
Verse 50
ततः साभरणोौ बाहू क्षुराभ्यां माधवोत्तम:
பின்னர் மாதவர்களில் முதன்மையானவன் (கிருஷ்ணன்) இரண்டு கூரிய க்ஷுரங்களை எடுத்துக் கொண்டு, ஆபரணங்களால் அலங்கரிக்கப்பட்ட அந்த கரங்களைத் தாக்கத் தொடங்கினான்.
Verse 51
तौ बाहू परिघप्रख्यौ पेततुर्गजसत्तमात्
இரும்புக் கோல்களைப் போல வலிமைமிக்க அந்த இரண்டு கரங்களும் சிறந்த யானையின் மேல் இருந்து கீழே விழுந்தன.
Verse 52
वसुंधराधराद् भ्रष्टी पज्चशीर्षाविवोरगौ । उसकी वे परिघके समान मोटी भुजाएँ उस गजराजकी पीठसे नीचे गिर पड़ीं, मानो पर्वतसे पाँच-पाँच मस्तकोंवाले दो नाग पृथ्वीपर गिरे हों ।।
பூமியைத் தாங்கும் மலைபோன்ற அந்த யானை அரசனின் முதுகிலிருந்து வழுக்கி, இரும்புக் கோல்களைப் போல கனமான அந்த இரண்டு தடித்த கரங்களும் தரையில் விழுந்தன—மலைமீது இருந்து ஐந்து தலைகளுடைய இரண்டு நாகங்கள் விழுந்ததுபோல். பின்னர் அழகிய தந்தங்களுடன், மிகப் பெரிதாய், இனிய குண்டலங்களால் அலங்கரிக்கப்பட்ட (உடல்) தோன்றியது.
Verse 53
तत्पातितशिरोबाहुकबन्धं॑ भीमदर्शनम्
அப்போது அந்த அச்சமூட்டும் காட்சி தெரிந்தது—தலைவும் கரங்களும் வெட்டப்பட்டு விழுந்த உடற்பகுதி.
Verse 54
द्विरदं जलसंधस्य रुधिरेणा भ्यषिज्चत । मस्तक और भुजाओंके गिर जानेसे अत्यन्त भयंकर दिखायी देनेवाले जलसंधके उस धड़ने अपने खूनसे उस हाथीको नहला दिया ।। ५३ $ ।। जलसंध॑ निहत्याजौ त्वरमाणस्तु सात्वत:
சஞ்சயன் கூறினான்—ஜலசந்தனின் இரத்தத்தால் அந்த யானை முழுதும் நனைந்தது. ஜலசந்தனின் தலைவும் தோள்களும் வெட்டுண்டு விழுந்தபின், அச்சமூட்டும் தோற்றமுடைய அவன் உடற்பகுதி தன் இரத்தத்தாலேயே அந்த யானையை குளிப்பாட்டியது போல் தோன்றியது. போரில் ஜலசந்தனை வீழ்த்திய சாத்த்வத வீரன், போரின் அவசரத் தள்ளுதலால் விரைந்து முன்னே சென்றான்.
Verse 55
रुधिरेणावसिक्ताज़ो जलसंधस्य कुड्जर:
சஞ்சயன் கூறினான்—ஜலசந்தனின் அந்த யானை இரத்தத்தில் நனைந்து, உடலெங்கும் இரத்தம் பூசப்பட்டதுபோல் கருமை கொண்டதாகத் தோன்றியது.
Verse 56
शरार्दित: सात्वतेन मर्दमान: स्ववाहिनीम्
சஞ்சயன் கூறினான்—சாத்த்வத வீரன் எய்த அம்புகளால் குத்துண்டு, நசுக்கப்பட்டும் அடக்கப்பட்டும் இருந்தபோதிலும், அவன் தன் படையின் நடுவே முன்னே தள்ளிச் சென்றான்; திடத்தை விடவில்லை.
Verse 57
हाहाकारो महानासीत् तव सैन्यस्य मारिष
சஞ்சயன் கூறினான்—மாரிஷா, உன் படையில் பெரும் அலறல் எழுந்தது.
Verse 58
विमुखाश्नवा भ्यधावन्न्त तव योधा: समन्तत:
சஞ்சயன் கூறினான்—உன் வீரர்கள் அச்சமும் மனச்சோர்வும் கொண்டு முகம் திருப்பி, எல்லாத் திசைகளிலும் ஓடினர்.
Verse 59
एतस्मिन्नन्तरे राजन् द्रोण: शस्त्रभूतां वर:
அந்த வேளையில், அரசே, உயிராயுதமெனத் திகழ்ந்த வீரர்களில் முதன்மையான துரோணர் முன்னேறினார்।
Verse 60
तमुदीर्ण तथा दृष्टवा शैनेयं नरपुड्रवा:
அவ்வாறு உக்கிரமடைந்த ஷைனேயனைப் பார்த்து, மனிதர்களில் முதன்மையானவன் அவனைத் தெளிவாகக் கவனித்தான்।
Verse 61
द्रोणेनैव सह क्रुद्धा: सात्यकिं समुपाद्रवन् । शिनिपौत्र सात्यकिको बढ़ते देख नरश्रेष्ठ कौरव महारथी द्रोणाचार्यके साथ ही कुपित हो उनपर टूट पड़े ।।
துரோணருடனே கோபமுற்ற குருவீரர்கள் சாத்தியகியைத் தாக்கி விரைந்தனர். அப்போது, அரசே, போர்க்களத்தில் துரோணர் கலந்து நிற்க, குருக்களுக்கும் சாத்த்வத வீரன் சாத்தியகிக்கும் இடையே தேவரசுரப் போரை ஒத்த கொடிய யுத்தம் எழுந்தது।
Verse 115
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि सात्यकिप्रवेशे जलसंधवधो नाम पजञ्चदशाधिकशततमो< ध्याय:
இவ்வாறு, ஸ்ரீமஹாபாரதத்தின் துரோணப் பர்வத்தில், ஜயத்ரதவதப் பர்வத்தில், கௌரவ சேனையில் சாத்தியகியின் நுழைவு நிகழ்வின்போது ‘ஜலசந்த வதம்’ எனப் பெயருடைய நூற்றுப் பதினைந்தாம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது।
Verse 186
त्रिगर्ती: सह योत्स्यामि भारद्वाजस्य पश्यत: । “ये समस्त वीर मेरी ही ओर मुँह करके युद्ध करनेके लिये खड़े हैं। सारथे! घोड़ोंको हॉको और मुझे शीघ्र ही इनके पास पहुँचा दो। मैं द्रोणाचार्यके देखते-देखते त्रिगर्तोंके साथ युद्ध करूँगा”
பாரத்வாஜன் புதல்வன் துரோணர் பார்த்துக் கொண்டிருக்க, நான் திரிகர்த்தர்களுடன் போரிடுவேன். இவ்வீரர்கள் அனைவரும் என்னை நோக்கி முகம் திருப்பி யுத்தத்திற்குத் தயாராய் நிற்கின்றனர். தேரோட்டியே, குதிரைகளைத் தூண்டி என்னை விரைவில் அவர்களிடம் கொண்டு செல்; துரோணரின் கண்முன்னே நான் திரிகர்த்தர்களை எதிர்த்து மோதுவேன்।
Verse 196
रथेनादित्यवर्णेन भास्वरेण पताकिना । तदनन्तर सात्यकिकी सम्मतिके अनुसार सारथि सूर्यके समान तेजस्वी तथा पताकाओंसे विभूषित रथके द्वारा धीरे-धीरे आगे बढ़ा
சஞ்சயன் கூறினான்—அதன்பின் ஒப்புக்கொண்ட திட்டத்தின்படி சாத்தியகி மெதுவாக முன்னே சென்றான். சூரியநிறம் கொண்ட, ஒளிவீசும், கொடிகளால் அலங்கரிக்கப்பட்ட ரதத்தில் ஏறி, போர்க்களக் குழப்பத்திலும் கட்டுப்பட்ட உறுதியுடன் முன்னே நகர்ந்தான்.
Verse 206
वायुवेगसमा: संख्ये कुन्देन्दुरजतप्रभा: । उस रथके उत्तम घोड़े कुन्द
சஞ்சயன் கூறினான்—போரின் நடுவில் அந்த ரதத்தின் சிறந்த குதிரைகள் குந்தமலர், நிலா, வெள்ளி போன்ற வெண்மையான ஒளியுடன் இருந்தன. அவை சாரதியின் கட்டுப்பாட்டில், காற்றைப் போல வேகமாய் பாய்ந்து, துள்ளித் தாவி ரதத்தின் பாரத்தைச் சுமந்தன.
Verse 303
यत्त: सम्प्रापयन्नागं रजताश्वरथं प्रति । उस गजसेनाके नष्ट होनेपर महाबली जलसंध युद्धके लिये उद्यत हो श्वेत घोड़ोंवाले सात्यकिके रथके समीप अपना हाथी ले आया
சஞ்சயன் கூறினான்—அவனுடைய யானைப் படை அழிந்தபின், மகாபலன் ஜலசந்தன் போருக்கு ஆவலுடன், வெள்ளைக் குதிரைகள் இழுக்கும் சாத்தியகியின் ரதத்தை நோக்கி தன் யானையைச் செலுத்தி அருகே கொண்டு வந்தான்; நேரடிப் போருக்கு அணுகினான்.
Verse 326
उरसा धारयन् निष्कं कण्ठसूत्रं च भास्वरम् | शूरवीर एवं पवित्र जलसंधने अपने शरीरमें सोनेका कवच धारण कर रखा था। उसकी दोनों भुजाओंमें सोनेके ही बाजूबंद शोभा पा रहे थे। दोनों कानोंमें कुण्डल और मस्तकपर किरीट चमक रहे थे। उसके हाथमें तलवार थी और सम्पूर्ण शरीरमें रक्त चन्दनका लेप लगा हुआ था। उसने अपने सिरपर सोनेकी बनी हुई चमकीली माला और वक्ष:स्थलपर प्रकाशमान पदक एवं कण्ठहार धारण कर रखे थे
சஞ்சயன் கூறினான்—மார்பில் ஒளிவீசும் பொன் பதக்கத்தையும் பிரகாசிக்கும் கழுத்துநூலையும் தாங்கிய அந்த வீரன் ஜலசந்தன், புனித நீர்சங்கமத்தில் நின்றான். அவன் உடலில் பொற்கவசம்; இரு கரங்களிலும் பொன் பாகுபந்தங்கள் அழகு செய்தன. காதுகளில் குண்டலங்கள், தலையில் கிரீடம் மின்னின. கையில் வாள்; முழு உடலிலும் செம்மஞ்சள் சந்தனப் பூச்சு. தலையில் பொன் மாலை, மார்பில் ஒளிரும் பதக்கம் மற்றும் ஹாரம் அவன் அணிந்திருந்தான்.
Verse 343
सात्यकिर्वारियामास वेलेव मकरालयम् | सहसा अपनी ओर आते हुए मगधराजके उस गजराजको सात्यकिने उसी प्रकार रोक दिया, जैसे तटकी भूमि समुद्रको रोक देती है
சஞ்சயன் கூறினான்—கரையோர நிலம் கடலைத் தடுத்து நிறுத்துவது போல சாத்தியகி அவனைத் தடுத்தான். மகத அரசனின் அந்த யானை அரசன் திடீரென அவனை நோக்கி பாய்ந்தபோது, சாத்தியகி உடனே அதை நிறுத்தினான்.
Verse 353
अक्कुद्धबत रणे राजन् जलसंधो महाबल: । राजन! सात्यकिके उत्तम बाणोंसे उस हाथीको अवरुद्ध हुआ देख महाबली जलसंध रणक्षेत्रमें कुपित हो उठा
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே, போர்க்களத்தின் நடுவில் மகாபலன் ஜலசந்தன் கோபத்தால் கொதித்தெழுந்தான். சாத்தியகியின் சிறந்த அம்புகளால் அந்த யானை தடுக்கப்பட்டு சுற்றிவளைக்கப்பட்டதைப் பார்த்து, அந்த வலிமைமிக்க வீரன் போர்வெளியில் சினமுற்றான்.
Verse 373
अस्यतो वृष्णिवीरस्य निचकर्त शरासनम् | तत्पश्चात् दूसरे तीखे, पैने और पानीदार भल्लसे उसने बाण फेंकते हुए वृष्णिवीर सात्यकिके धनुषको काट डाला
சஞ்சயன் கூறினான்—அம்புகளை விடுத்துக் கொண்டிருந்த வ்ருஷ்ணி வீரனின் வில் வெட்டப்பட்டது. பின்னர் இரண்டாவது முறையாக மிகக் கூர்மையான க்ஷுரப்ர-பல்ல அம்பால்—அம்புகளைத் தொடர்ந்து பொழிந்தபடியே—வ்ருஷ்ணிகளில் சிறந்த சாத்தியகியின் வில்லையும் துண்டித்தான்.
Verse 393
नाकम्पत महाबाहुस्तदद्भुतमिवाभवत् | जलसंधके बहुत-से बाणोंद्वारा क्षत-विक्षत होनेपर भी पराक्रमी महाबाहु सात्यकि कम्पित नहीं हुए। यह अद्भुत-सी बात थी
சஞ்சயன் கூறினான்—மகாபாகு சாத்தியகி சிறிதும் நடுங்கவில்லை; அது வியப்பாகத் தோன்றியது. ஜலசந்தனின் பல அம்புகளால் காயமடைந்து கிழிக்கப்பட்டபோதும், பராக்கிரம வீரன் சாத்தியகி அசையாமல் நிலைத்தான்.
Verse 416
विव्याध षष्ट्या सुभृशं शराणां प्रहसन्निव । ऐसा कहकर सात्यकिने हँसते हुए ही साठ बाणोंद्वारा जलसंधकी चौड़ी छातीपर गहरी चोट पहुँचायी
சஞ்சயன் கூறினான்—இவ்வாறு சொல்லி, சாத்தியகி இகழ்ச்சிப் புன்னகையுடன் அறுபது அம்புகளால் ஜலசந்தனை கடுமையாகக் குத்தி, அவன் அகன்ற மார்பில் ஆழ்ந்த காயத்தை ஏற்படுத்தினான்.
Verse 426
जलसंधस्य चिच्छेद विव्याध च त्रिभि: शरै: | फिर अत्यन्त तीखे क्षुरप्रसे जलसंधके विशाल धनुषको मुट्ठी पकड़नेकी जगहसे काट दिया और तीन बाण मारकर उसे घायल भी कर दिया
சஞ்சயன் கூறினான்—அவன் ஜலசந்தனின் பெரிய வில்லைக் கைப்பிடி இருக்கும் இடத்திலேயே வெட்டி, பின்னர் மூன்று அம்புகளால் அவனைத் துளைத்து காயப்படுத்தினான்.
Verse 446
अभ्यगाद् धरणीं घोर: श्वसन्निव महोरग: । फुफकारते हुए महान् सर्पके समान वह भयंकर तोमर उस महासमरमें सात्यकिकी बायीं भुजाको विदीर्ण करता हुआ धरतीमें समा गया
சஞ்சயன் கூறினான்—மகா நாகம்போல் சீறிக்கொண்டு வந்த அந்தக் கொடிய தோமரம், அந்தப் பெரும் சமரில் சாத்தியகியின் இடது புயத்தைப் பிளந்து, பின் பூமிக்குள் புகுந்தது।
Verse 453
त्रिंशद्धिर्विशिखैस्तीक्षैजलसंधमताडयत् । अपनी बायीं भुजाके घायल होनेपर सत्यपराक्रमी सात्यकिने तीस तीखे बाणोंद्वारा जलसंधको आहत कर दिया
சஞ்சயன் கூறினான்—இடது புயம் காயமடைந்தபோதும், சத்தியப் பராக்கிரமன் சாத்தியகி முப்பது கூரிய அம்புகளால் ஜலசந்தனைத் தாக்கினான்।
Verse 496
विस्फार्य विव्यधे क्रुद्धो जलसंधं शरेण ह | तब सात्यकिने साखूके तनेके समान विशाल
சஞ்சயன் கூறினான்—கோபம் கொண்டு, வில்லை முழுதும் இழுத்து, ஒரே அம்பால் ஜலசந்தனைத் துளைத்தான்।
Verse 503
सात्यकिर्जलसंधस्य चिच्छेद प्रहसन्निव | फिर मधुवंशशिरोमणि सात्यकिने हँसते हुए-से दो छुरोंका प्रहार करके जलसंधकी आभूषणभूषित दोनों भुजाओंको काट दिया
சஞ்சயன் கூறினான்—பின் மதுவம்சத்தின் மணிமகுடமான சாத்தியகி, சிரிப்பதுபோல் இரு கூரிய வெட்டுகளால், ஆபரணங்கள் அணிந்த ஜலசந்தனின் இரு புயங்களையும் துண்டித்தான்।
Verse 523
क्षुरेणास्य तृतीयेन शिरश्रिच्छेद सात्यकि: । तदनन्तर सात्यकिने तीसरे छुरेसे उसके सुन्दर दाँतोंवाले मनोहर कुण्डलमण्डित विशाल मस्तकको काट गिराया
சஞ்சயன் கூறினான்—அதன்பின் சாத்தியகி மூன்றாவது கூரிய அம்பால், அழகிய பற்களும் மனம்கவரும் குண்டலங்களும் கொண்ட அவனது பெரும் தலையை வெட்டி வீழ்த்தினான்।
Verse 543
विमान पातयामास गजस्कन्धाद् विशाम्पते । प्रजानाथ! युद्धस्थलमें जलसंधको मारकर फुर्ती करनेवाले सात्यकिने हाथीकी पीठसे उसके हौदेको भी गिरा दिया
சஞ்சயன் கூறினான்—மக்கள்தலைவனே, விசாம்பதே! போர்க்களத்தில் ஜலசந்தகனை வீழ்த்தி விரைந்த சாத்தியகி யானையின் முதுகிலிருந்த ஹௌதாவையும் கீழே தள்ளிவிட்டான்.
Verse 553
विलम्बमानमवहत् संश्लिष्टं परमासनम् | खूनसे भीगे शरीरवाला जलसंधका वह हाथी अपनी पीठसे सटकर लटकते हुए उस हौदेको ढो रहा था
சஞ்சயன் கூறினான்—இரத்தத்தில் நனைந்த உடலுடைய அந்த யானை, தன் முதுகோடு ஒட்டிக் குலுங்கி தொங்கிய உயர்ந்த ஆசனம்போன்ற ஹௌதாவைச் சுமந்து சென்றது.
Verse 563
घोरमार्तस्वरं कृत्वा विदुद्राव महागज: । सात्यकिके बाणोंसे पीड़ित हो वह महान् गजराज घोर चीत्कार करके अपनी ही सेनाको कुचलता हुआ भाग निकला
சஞ்சயன் கூறினான்—சாத்தியகியின் அம்புகளால் பீடிக்கப்பட்ட அந்தப் பெருயானை, கொடிய வேதனைக்குரல் எழுப்பி, தன் படையையே மிதித்துக்கொண்டு ஓடிப்போனது.
Verse 573
जलसंध॑ हतं दृष्टवा वृष्णीनामृषभेण तु । आर्य! वृष्णिप्रवर सात्यकिके द्वारा जलसंधको मारा गया देख आपकी सेनामें महान् हाहाकार मच गया
சஞ்சயன் கூறினான்—ஆரியனே! வ்ருஷ்ணிகளில் சிறந்தவனும் வ்ருஷ்ணிப் பிரவரனுமான சாத்தியகி ஜலசந்தகனை வீழ்த்தியதைப் பார்த்தவுடன் உன் படையில் பெரும் அலறல் எழுந்தது.
Verse 583
पलायनकृतोत्साहा निरुत्साहा द्विषज्जये । आपके योद्धा शत्रुओंपर विजय पानेका उत्साह खो बैठे। अब वे भाग निकलनेमें ही उत्साह दिखाने लगे और युद्धसे मुँह मोड़कर चारों ओर भाग गये
சஞ்சயன் கூறினான்—பகைவரை வெல்லும் உற்சாகத்தை உன் வீரர்கள் இழந்தனர்; இனி ஓடிப்போகுதலிலேயே அவர்களின் வேகம் இருந்தது. போருக்கு முதுகு காட்டி, எல்லாத் திசைகளிலும் சிதறி ஓடினர்.
Verse 593
अभ्ययाज्जवनैरश्वैर्युयुधानं महारथम् । राजन! इसी समय शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ द्रोणाचार्य अपने वेगशाली घोड़ोंद्वारा महारथी युयुधानका सामना करनेके लिये आ पहुँचे
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! அதே கணத்தில் ஆயுததாரர்களில் தலைசிறந்த துரோணாசாரியர் தம் வேகமிகு குதிரைகளுடன் மகாரதன் யுயுதானனை எதிர்கொள்ள முன்னே வந்தார்।
Verse 1194
इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें सात्यकिका कौरव-सेनामें प्रवेश तथा कृतवर्गाका पराक्रमविषयक एक सौ चौदहवाँ अध्याय पूरा हुआ
சஞ்சயன் கூறினான்—இவ்வாறு ஸ்ரீமகாபாரதத்தின் துரோணப் பர்வத்தில், ஜயத்ரதவதப் பர்வத்தின் உட்பகுதியில், சாத்தியகி கௌரவர் சேனையில் புகுந்ததையும் க்ருதவர்மாவின் வீரச் செயல்களையும் கூறும் நூற்று பதினான்காம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது।
Verse 2936
शरैरग्न्यर्कसंकाशै: प्रदुद्राव समन्तत: । उनमेंसे कुछ हाथी चक्कर काटने लगे
அக்னியும் சூரியனும் போன்ற ஒளிவீசும் அம்புகளால் துன்புறுத்தப்பட்ட அந்த யானைப் படை எல்லாத் திசைகளிலும் ஓடிப் பரவியது. சில யானைகள் சுற்றிச் சுழன்றன; சில தடுமாறின; சில தரையில் விழுந்தன; சில வலியால் மிகுந்த சோர்வுற்றன.
Verse 3636
अविध्यत शिने: पौत्रं जलसंधो महोरसि । महाराज! क्रोधमें भरे हुए जलसंधने भार सहन करनेमें समर्थ बाणोंद्वारा शिनिपौत्र सात्यकिकी विशाल छातीपर गहरा आघात किया
சஞ்சயன் கூறினான்—மன்னரே! கோபம் கொண்ட ஜலசந்தன், பாரம் தாங்கும் வலிமையுடைய கனமான அம்புகளால், சினியின் பேரன் சாத்தியகியின் அகன்ற மார்பில் ஆழமாகக் குத்தினான்.
Frequently Asked Questions
Whether a third-party intervention against a combatant who has gained advantage in a duel is justified when the opponent is exhausted and an ally’s survival is at stake, even if strict duel-propriety appears compromised.
The chapter illustrates that dharma in crisis is often adjudicated through competing duties—fairness, protection, and strategic obligation—showing how ethical reasoning in itihāsa is contextual rather than purely rule-absolute.
No explicit phalaśruti is stated in the provided passage; the meta-significance is conveyed narratively by staging consequences and later evaluative debate around the intervention and its conformity to wartime norms.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.