Shloka 13
Vāsudeva-Māhātmya: Duryodhana’s Inquiry and Bhīṣma’s Theological Account of Keśava
वराश्चनरनागानां शरीरप्रभवा तदा | परलोकार्णवमुखी गृध्रगोमायुमोदिनी
sañjaya uvāca |
varāś ca nara-nāgānāṃ śarīra-prabhavā tadā |
paralokārṇava-mukhī gṛdhra-gomāyu-modinī ||
சஞ்சயன் கூறினான்—அப்போது வராகங்கள், மனிதர்கள், யானைகள் ஆகியோரின் உடல்களிலிருந்து பிறந்த ஒரு நதி பொங்கி எழுந்து, பரலோகக் கடலை நோக்கி ஓடிற்று. அது கழுகுகளுக்கும் நரிகளுக்கும் மகிழ்ச்சி அளித்தது. போர்க்களத்தில் பேர்வேகத்துடன் இரத்தநதி பாய்ந்தது; அதில் யானைகளின் உடல்கள் பாறைக்கட்டைகள் போலத் தோன்றின, இரத்தமும் மாமிசமும் சேற்றைப் போலக் காட்சியளித்தன. பெரிய யானை, குதிரை, மனித உடல்களிலிருந்தே அந்த நதி எழுந்து பரலோகக் கடலை நோக்கி ஓடி, கழுகு-நரிகளைத் திருப்திப்படுத்தியது.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse uses stark imagery to show the moral cost of war: slaughter turns life into a ‘river’ that carries beings toward death (paraloka). It underscores impermanence and the karmic gravity of violence—only scavengers benefit, while humans incur suffering and loss.
Sañjaya narrates the Kurukṣetra carnage: a figurative river, born from the bodies of men and elephants (and other creatures), flows toward the ‘ocean of the other world,’ while vultures and jackals are pleased—emphasizing the battlefield’s horror.