Shloka 12
Vāsudeva-Māhātmya: Duryodhana’s Inquiry and Bhīṣma’s Theological Account of Keśava
प्रावर्तत महावेगा नदी रुधिरवाहिनी । मातड्ाड्रशिला रौद्रा मांसशोणितकर्दमा
sañjaya uvāca | prāvartata mahāvegā nadī rudhiravāhinī | mātaṅga-śilā raudrā māṃsa-śoṇita-kardamā ||
போர்க்களத்தில் பேர்வேகத்துடன் இரத்தநதி ஓடத் தொடங்கியது. பார்ப்பதற்கே அது அச்சமூட்டியது; அதில் யானைகளின் உடல்கள் பாறைக்கட்டைகள் போலத் தோன்றின, அதன் சேறு மாம்சமும் உறைந்த இரத்தமும் கலந்ததாக இருந்தது. யானை, குதிரை, மனிதர் ஆகியோரின் விழுந்த உடல்களிலிருந்து பிறந்த அந்த ஓடை, பரலோகத்தின் கடலை நோக்கி பாய்வதுபோல் சென்றது; கழுகுகளுக்கும் நரிகளுக்கும் அந்த இரத்த-மாம்ச நதியே இன்ப உணவாயிற்று.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse uses stark battlefield imagery to underline the ethical gravity of war: when violence is unleashed, it dehumanizes all sides, turning bodies into debris and blood into a ‘river.’ It implicitly warns that even ‘heroic’ conflict carries karmic and moral consequences, and that death reduces worldly pride to impermanence.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra the horrific scene on the battlefield: a fast-flowing ‘river’ of blood forms, with elephant bodies appearing like boulders and the ground becoming a mire of flesh and blood—an intensified description of the carnage as the battle rages.