Mahabharata 6.3.82 — Bhishma Parva, Adhyaya 3, Shloka 82
उत्पातवर्णनम् (Utpāta-varṇanam) — Catalogue of Portents
महादोष: संनिपातस्तस्याद्य: क्षय उच्यते । परस्परज्ञा: संहृष्टा व्यवधूता: सुनिश्चिता:
mahādoṣaḥ saṁnipātas tasyādyaḥ kṣaya ucyate | parasparajñāḥ saṁhṛṣṭā vyavadhūtāḥ suniścitāḥ ||
போர் பெரும் குற்றங்களின் களஞ்சியம்; அவற்றில் முதன்மையான விளைவு ‘க்ஷயம்’—மக்கள் அழிவு, பெருஞ்சங்காரம். ஆனால் ஒருவரையொருவர் நன்கு அறிந்தும், மகிழ்ச்சியும் உற்சாகமும் நிறைந்தும், பற்றுகளிலிருந்து விடுபட்டும், வெற்றியில் உறுதியாய் நிலைத்தும் இருப்போர்—வீரத்துடன் ஒன்றிணைந்து நின்றால் பெரும் படையையும் நசுக்க முடியும்।
व्यास उवाच
Educational Q&A
Vyāsa frames massed battle as a grave strategic and moral danger because its primary outcome is kṣaya—large-scale destruction. He then highlights the counter-principle: disciplined cohesion, mutual trust, detachment from distractions, and unwavering resolve can make a small, virtuous, well-knit unit more effective than a huge but less integrated host.
In the Bhīṣma Parva’s opening war context, Vyāsa offers counsel about the nature of warfare: he warns that the gathering of armies tends toward slaughter, yet he explains how a compact group of mutually known, enthusiastic, detached, and determined warriors can overcome a much larger force through unity and steadfast courage.
Ask anything about this verse
Curious about the meaning, context, or a word? Ask, and continue the conversation in the Vedapath app.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.