Shloka 19
भीष्मपतनविषये धृतराष्ट्रस्य प्रश्नाः | Dhṛtarāṣṭra’s Questions on Bhīṣma’s Fall
वाम॑ चक्र युधामन्युरुत्तमौजाश्न दक्षिणम् | गोप्तारौ फाल्गुन॑ प्राप्तो फाल्गुनोडपि शिखण्डिन:
vāmaṃ cakraṃ yudhāmanyur uttamaujāś ca dakṣiṇam | goptārau phālgunaṃ prāpto phālguno 'pi śikhaṇḍinaḥ ||
சஞ்சயன் கூறினான்—அர்ஜுனனின் இடது சக்கரத்தை யுதாமன்யு காக்கிறான்; வலது சக்கரத்தை உத்தமௌஜா காக்கிறான். இவ்வாறு பால்குணன் (அர்ஜுனன்) இந்த இரு காவலர்களை பெற்றான்; மேலும் பால்குணன் தானே சிகண்டியைப் பாதுகாக்கிறான்.
संजय उवाच
Educational Q&A
Even the greatest warrior functions within a network of reciprocal duty: accepting protection without pride and giving protection without hesitation. The verse underscores battlefield dharma—coordinated responsibility, loyalty to allies, and strategic cooperation in pursuit of a larger righteous objective.
Sañjaya reports the protective arrangement around Arjuna’s chariot: Yudhāmanyu defends the left side and Uttamaujā the right, while Arjuna himself safeguards Śikhaṇḍin. This describes tactical positioning and mutual guarding amid the Kurukṣetra battle.