Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

Bhīṣma–Karṇa Saṃvāda on the Śaraśayyā (भीष्म–कर्ण संवादः शरशय्यायाम्)

ततो बर्हिणवाजानामयुतानन्‍्यर्बुदानि च । धनंजयरयथे तूर्ण पातयन्ति सम भूमिपा:,एकैकं त्रिभिरानर्च्छत्‌ कड़ुकबर्हिणवाजितै: । उसके बाद सुशर्मा और कृपाचार्यको भी तीन-तीन बाणोंसे बींध डाला। राजेन्द्र! फिर समरांगणमें प्राग्ज्योतिषनरेश भगदत्त, सिन्धुराज जयद्रथ, चित्रसेन, विकर्ण, कृतवर्मा, दुर्मीषण तथा महारथी विन्द और अनुविन्द--इनमैंसे प्रत्येकको गीधकी पाँखसे युक्त तीन- तीन बाणोंद्वारा विशेष पीड़ा दी तब बहुत-से भूमिपाल मिलकर तुरंत ही अर्जुनके रथपर मोरपंखयुक्त अनेक अयुत एवं अर्बुद बाणोंकी वर्षा करने लगे

tato barhiṇavājānām ayutāny arbudāni ca | dhanañjaya-rathe tūrṇaṁ pātayanti sma bhūmipāḥ || ekaikaṁ tribhir ānarccchat kaḍuka-barhiṇavājitaiḥ |

சஞ்சயன் கூறினான்—அப்போது பல அரசர்கள் ஒன்றுகூடி, துரிதமாக தனஞ்சயனின் தேர்மேல் அயுதங்களாலும் அர்புதங்களாலும் அளவிட முடியாத அளவு, மயில் இறகுகள் அலங்கரித்த அம்புகளை மழையெனப் பொழிந்தனர். ஆனால் பார்த்தன் அர்ஜுனன் ஒவ்வொருவரையும் முறையே எதிர்த்து, மூன்று மூன்று கூர்மையான மயில்-இறகுச் சீரமைப்புள்ள அம்புகளால் குத்தி, தனித்த வலியை உண்டாக்கி அவர்களின் முன்னேற்றத்தைத் தடுத்தான்.

ततःthen, thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
बर्हिण-वाजानाम्of peacock-feathered horses
बर्हिण-वाजानाम्:
TypeNoun
Rootबर्हिणवाज
FormMasculine, Genitive, Plural
अयुतान्ten-thousands (in number)
अयुतान्:
Karma
TypeNoun
Rootअयुत
FormMasculine, Accusative, Plural
अन्येothers
अन्ये:
Karta
TypeAdjective
Rootअन्य
FormMasculine, Nominative, Plural
अर्बुदानिarbuda-s (very large numbers)
अर्बुदानि:
Karma
TypeNoun
Rootअर्बुद
FormNeuter, Accusative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
धनंजय-रथेon Dhanañjaya's chariot
धनंजय-रथे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootधनंजयरथ
FormMasculine, Locative, Singular
तूर्णम्swiftly
तूर्णम्:
TypeIndeclinable
Rootतूर्णम्
पातयन्तिthey cause to fall / they shower down
पातयन्ति:
TypeVerb
Rootपत् (पातयति)
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada, 10
सम्together, completely (prefix-like)
सम्:
TypeIndeclinable
Rootसम्
भूमिपाःkings
भूमिपाः:
Karta
TypeNoun
Rootभूमिप
FormMasculine, Nominative, Plural
एक-एकम्each one (individually)
एक-एकम्:
Karma
TypeAdjective
Rootएकैक
FormMasculine, Accusative, Singular
त्रिभिःwith three
त्रिभिः:
Karana
TypeNoun
Rootत्रि
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
आनर्च्छत्he reached/struck (them)
आनर्च्छत्:
TypeVerb
Rootऋच्छ् (आ-ऋच्छति)
FormImperfect, Third, Singular, Parasmaipada
कडुक-बर्हिण-वाजितैःwith arrows having (hard) peacock-feathered fletching
कडुक-बर्हिण-वाजितैः:
Karana
TypeAdjective
Rootकडुकबर्हिणवाजित
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
B
Bhīṣma Parva
A
Arjuna (Dhanañjaya)
A
Arjuna’s chariot (ratha)
K
kings (bhūmipāḥ)
P
peacock-feathered arrows (barhiṇavājāḥ)

Educational Q&A

The verse highlights steadiness and disciplined response under overwhelming pressure: even when many rulers unleash a massive volley, the righteous warrior maintains focus and counters with measured, effective force—an ethic of duty (kṣatriya-dharma) expressed through control, precision, and courage.

Sañjaya describes a coordinated attack in which numerous kings shower Arjuna’s chariot with vast numbers of peacock-feathered arrows. Arjuna answers by striking each adversary with three keen arrows, causing them pain and halting their momentum despite the massed assault.