Shloka 48
भीष्मस्य शरशय्या-प्राप्तिः
Bhīṣma’s Fall to the Arrow-Bed
अन्योन्यस्य रणे क्रुद्धौ चिक्षिपाते नरर्षभौ । क्रोधमें भरे हुए वे दोनों नरश्रेष्ठ युद्धमें एक-दूसरेपर लोहारके द्वारा माँजकर साफ किये हुए सूर्यके समान तेजस्वी बाणोंका प्रहार कर रहे थे || ४७ ई ।।
sañjaya uvāca |
anyonyasya raṇe kruddhau cikṣipāte nararṣabhau |
krodhena bhare hue ve donoṃ naraśreṣṭha yuddha meṃ ekadūsare par lohāra ke dvārā māṃjakara sāpha kiye hue sūrya ke samāna tejasvī bāṇoṃ kā prahāra kara rahe the ||
bhīmo bhīṣmavadhākāṅkṣī saumadattiṃ mahāratham |
bhīmasena bhīṣma ke vadha kī icchā rakhkar mahārathī bhūriśravā par coṭ karate the aura bhūriśravā bhīṣma kī vijaya cāhatā huā pāṇḍukumāra bhīmasena par prahāra karatā thā |
te donoṃ yuddha meṃ ekadūsare ke astroṃ kā pratīkāra karate hue laḍa rahe the |
சஞ்சயன் கூறினான்—போர்க்களத்தில் கோபம் நிறைந்த அந்த இரு நரசிறந்தோரும் ஒருவர்மேல் ஒருவர் ஆயுதங்களை எறிந்தனர்; கம்மாளன் மெருகூட்டிய, சூரியனைப் போன்ற ஒளிவீசும் அம்புகளால் பரஸ்பரம் தாக்கினர். பீமன், பீஷ்மனை வீழ்த்த வேண்டும் என்ற வேட்கையுடன், மகாரதன் சௌமதத்தி (பூரிச்ரவா) மீது தாக்கினான்; பூரிச்ரவா, பீஷ்மனின் வெற்றியை நாடி, பாண்டுவின் மகன் பீமசேனனை எதிர்தாக்கினான். இவ்வாறு இருவரும் போரில் ஒருவரின் ஏவுகணைகளை மற்றொருவர் தடுத்து எதிர்த்து தொடர்ந்து போரிட்டனர்।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how personal intentions (Bhima’s resolve to bring down Bhishma, Bhurishrava’s loyalty to Bhishma’s victory) intensify combat, showing the ethical tension in war: even when fighting is framed as kshatriya-duty, anger and partisan vows can eclipse restraint and widen the moral burden of violence.
Sanjaya describes a fierce duel: Bhima attacks Bhurishrava (Saumadatti), while Bhurishrava retaliates. Both are enraged, exchange brilliant arrows, and repeatedly counter each other’s weapons on the battlefield, each driven by allegiance to Bhishma’s fate.