Shloka 17
Adhyāya 51: Kṛṣṇa’s Leave-Taking and Departure for Dvārakā (द्वारकागमनानुमति)
यददुरापं दुराम्नायं दुराधर्ष दुरन्वयम् | तत् सर्व तपसा साध्यं तपो हि दुरतिक्रमम्
yad adurāpaṁ durāmnāyaṁ durādharṣa duranvayam | tat sarvaṁ tapasā sādhyaṁ tapo hi duratikramam ||
எது மிக அரிதோ, எது உபதேசமும் பயிற்சியும் கொண்டு கைவரப் பெறக் கடினமோ, எதை அடக்குதல் கடினமோ, எதனுடன் இணக்கம் கொள்ளுதலும் கடினமோ—அத்தகைய அனைத்தும் தவத்தால் சாதிக்கப்படும்; ஏனெனில் தவத்தின் வல்லமை வெல்ல இயலாதது.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Tapas—sustained, disciplined austerity—can accomplish even what seems impossible to obtain, learn, control, or maintain; its moral-spiritual force is portrayed as nearly irresistible.
Vāyudeva speaks a didactic maxim, emphasizing the efficacy of tapas as a means to overcome extreme difficulty, reinforcing an ethical ideal of self-mastery and disciplined effort.