Shloka 20
Brahmopadeśa: Adhipatitva-kathana, Dharma-lakṣaṇa, and Kṣetra–Kṣetrajña Viveka
Book 14, Chapter 43
अत ऊर्ध्व॑ प्रवक्ष्यामि नियतं धर्मलक्षणम्
ata ūrdhvaṁ pravakṣyāmi niyataṁ dharma-lakṣaṇam | ahiṁsā sarva-śreṣṭho dharmaḥ hiṁsā cādharmalakṣaṇam | prakāśo devatānāṁ lakṣaṇaṁ yajñādi-karma manuṣyāṇāṁ lakṣaṇam ||
வாயு கூறினார்—இப்போது தர்மத்தை அறியச் செய்யும் நிலையான இலக்கணங்களை நான் உரைக்கிறேன். அஹிம்சையே பரம தர்மம்; ஹிம்சை அதர்மத்தின் இலக்கணம். தேவர்களின் இலக்கணம் ஒளி; மனிதர்களின் இலக்கணம் செயல்—குறிப்பாக யாகாதி கடமைக் கருமங்கள்.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse defines dharma by its distinguishing marks: ahiṁsā (non-violence) is upheld as the supreme form of dharma, while hiṁsā (violence) is identified as the hallmark of adharma. It also contrasts divine and human spheres: gods are characterized by radiance, whereas humans are characterized by performing yajña and related prescribed rites.
Vāyudeva is speaking as a moral instructor, announcing that he will set forth an authoritative description of dharma’s defining characteristics. The statement functions as a doctrinal clarification within the Ashvamedhika Parva’s broader post-war ethical and religious reflections.