Shloka 88
Puṣkara-Śapatha Itihāsa (Agastya–Indra Dispute at the Tīrthas) | पुष्कर-शपथ-आख्यानम्
भरद्वाज उवाच भरे5सुतान् भरेडशिष्यान् भरे देवान् भरे द्विजान् । भरे भार्या भरे द्वाजं भरद्वाजोडस्मि शोभने
bharadvāja uvāca | bhare sutān bhare śiṣyān bhare devān bhare dvijān | bhare bhāryāṃ bhare dvājān bharadvājo 'smi śobhane ||
பரத்வாஜர் கூறினார்—கல்யாணியே! நான் என் புதல்வர்களைத் தாங்குகிறேன்; சீடர்களையும் தாங்குகிறேன்; யாகவிதிகளால் தேவர்களைத் திருப்திப்படுத்துகிறேன்; தானதர்மத்தால் இருமுறை பிறந்தவர்களையும் ஆதரிக்கிறேன். என் மனைவியையும், ‘த்வாஜ’ (கலப்பு வர்ணத்தினர்) எனப்படுவோரையும் நான் போஷிக்கிறேன்; ஆகவே, ஓ அழகியவளே, நான் ‘பரத்வாஜ’ எனப் பெயர்பெற்றேன்.
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
The verse frames dharma as active support: a righteous person sustains not only one’s own family and students but also the wider sacred and social order—gods through offerings, the twice-born through proper giving, and even socially marginal or mixed-origin people—showing inclusive responsibility rather than narrow self-interest.
Bharadvāja speaks to a woman addressed as “śobhane,” explaining why he is called Bharadvāja: he ‘bears’ (bhare) the burden of maintaining many—sons, disciples, gods, Brahmins, his wife, and others—using a wordplay/etymology to present his identity as grounded in sustained duty.