Shloka 44
Puṣkara-Śapatha Itihāsa (Agastya–Indra Dispute at the Tīrthas) | पुष्कर-शपथ-आख्यानम्
(भत्रिरुवाच न जातु काम: कामनामुपभोगेन शाम्यति । हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते ।।
atrir uvāca—na jātu kāmaḥ kāmānām upabhogena śāmyati | haviṣā kṛṣṇavartmeva bhūya evābhivardhate || jagadagnir uvāca—pratigrahe saṃyamo vai tapo dhārayate dhruvam | tad dhanaṃ brāhmaṇasyeha lubhyamānasya visravet ||
அத்திரி கூறினார்—ஆசைப் பொருள்களை அனுபவிப்பதால் ஆசை ஒருபோதும் தணியாது; நெய் ஊற்றினால் தீ மேலும் கொழுந்துவிடுவது போல அது இன்னும் பெருகும். ஜமதக்னி கூறினார்—பரிசுகளை ஏற்காமல் இருப்பதால் பிராமணன் நிச்சயமாகத் தன்னடக்கத்தைப் பேணிக் கொண்டு தன் தவத்தைப் பாதுகாக்கிறான். இங்கே தவமே பிராமணனின் உண்மையான செல்வம்; உலகச் செல்வத்திற்காக பேராசை கொண்டவனின் தவச் செல்வம் சோர்ந்து அழிகிறது.
विश्वामित्र उवाच
Educational Q&A
Indulgence does not extinguish desire; it intensifies it, like fire growing when fed with ghee. Therefore, restraint—especially a brāhmaṇa’s restraint from accepting gifts and from greed—is presented as essential to preserve tapas, which is declared to be the brāhmaṇa’s true wealth.
Within a didactic sequence of teachings in Anuśāsana-parvan, sages’ voices are cited: Atri offers a moral analogy about desire, and Jagadagni follows with a rule of conduct for brāhmaṇas—warning that accepting gifts and craving worldly wealth undermines self-control and causes one’s accumulated austerity to dissipate.