Shloka 11
Puṣkara-Śapatha Itihāsa (Agastya–Indra Dispute at the Tīrthas) | पुष्कर-शपथ-आख्यानम्
भीष्मजीने कहा--युधिष्ठिर! जो मनुष्य केवल प्रात:काल और सायंकाल ही भोजन करता है, बीचमें कुछ नहीं खाता, उसे सदा उपवासी समझना चाहिये ।।
Bhīṣma uvāca—Yudhiṣṭhira! yaḥ puruṣaḥ kevalaṁ prātaḥkālaṁ sāyaṁkālaṁ ca bhuṅkte, madhye kiñcid api na aśnāti, sa sadā upavāsī iti mantavyaḥ. Bhāryāṁ gacchan brahmacārī ṛtau bhavati caiva ha; ṛtuvādī sadā ca syād dānaśīlas tu mānavaḥ.
பீஷ்மர் கூறினார்—யுதிஷ்டிரா! ஒருவர் விடியற்காலமும் மாலையும் மட்டும் உண்பார்; இடையில் எதையும் உண்ணார் என்றால், அவரை எப்போதும் உபவாசி எனக் கருத வேண்டும். மேலும், ஒருவர் உரிய மனைவியை அவளது உர்பத்திக் காலத்தில் மட்டும் அணுகினால், அவர் பிரம்மச்சாரி எனவே எண்ணப்பட வேண்டும். எப்போதும் தானத்தில் ஈடுபடுபவன், நித்தியமாகச் சத்தியநிஷ்டன் என அறியப்பட வேண்டும்.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma broadens ethical categories: regulated eating counts as continual fasting; regulated marital conduct counts as brahmacarya for a householder; and habitual generosity is treated as a practical marker of truthfulness—because giving reflects integrity and freedom from grasping.
In the Anushasana Parva’s instruction section, Bhishma continues advising King Yudhishthira on dharma, giving concrete, socially grounded standards for austerity, continence, and moral character within ordinary life.