Shloka 116
इस लोकके जो आदि स्रष्टा हैं, उन ब्रह्माजीका कथन है कि अग्नि परब्रह्मस्वरूप है। वही अविनाशी परब्रह्म परमात्मा है और वही सम्पूर्ण कामनाओंको देनेवाला है। यह गोपनीय रहस्य ज्ञानी पुरुष बताते हैं ।। ततोडब्रवीन्महादेवो वरुण: पवनात्मक: । मम सत्रमिदं दिव्यमहं गृहपतिस्त्विह,तब वरुण एवं वायुरूप महादेवजीने कहा--“देवताओ! यह मेरा दिव्य यज्ञ है। मैं ही इस यज्ञका गृहस्थ यजमान हूँ
Asya loke yo 'di-sraṣṭā sa brahmāṇo vacanaṃ—agniḥ parabrahma-svarūpaḥ. Sa evāvināśī parabrahma paramātmā, sa eva ca sarva-kāma-pradaḥ. Idaṃ gopyaṃ rahasyaṃ jñāninaḥ puruṣāḥ pravadanti. Tato 'bravīn mahādevo varuṇaḥ pavanātmakaḥ—mama satram idaṃ divyam, ahaṃ gṛhapatis tv iha.
வசிஷ்டர் கூறினார்—இந்த உலகின் ஆதிசிருஷ்டிகரனான பிரம்மா, ‘அக்னி பரபிரம்மஸ்வரூபன்’ என்று அறிவித்தார். அதே அழிவிலாப் பரபிரம்மமே பரமாத்மா; அதுவே எல்லா விருப்பங்களின் பயனையும் அளிப்பவன். இதை ஞானிகள் காக்கப்பட்ட ரகசிய உண்மையாகச் சொல்கிறார்கள். அப்போது மகாதேவன்—வருண ரூபமாகவும், பவனாத்ம சக்தியாகவும்—பிரகடனம் செய்தான்: “இது என் திவ்ய சத்ர யாகம்; இங்கே நான் தான் க்ருஹபதி-யஜமானன்.”
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Agni is presented not merely as physical fire but as a manifestation of the imperishable Supreme (Parabrahman/Paramātman), the ultimate source and fulfiller of aims; this truth is treated as a guarded, esoteric doctrine known to the wise.
Vasiṣṭha reports Brahmā’s doctrinal statement identifying Agni with the Supreme, and then the scene shifts to a proclamation by Mahādeva—appearing through Varuṇa and a wind-natured form—claiming ownership and patronage of a divine satra (extended sacrificial rite).