Shloka 40
गोप्रदानगुणाः तथा कपिलागोविधानम्
Merits of Cow-Gift and the Origin-Account of Kapilā Cows
वृत्तिग्लाने सीदति चातिमात्रं कृष्यर्थ वा होम्यहेतो: प्रसूते: । गुर्वर्थ वा बालसंवृद्धये वा धेनुं दद्याद् देशकालेडविशिष्टे
vṛttiglāne sīdati cātimātraṃ kṛṣyarthaṃ vā homyahetoḥ prasūteḥ | gurvarthaṃ vā bālasaṃvṛddhaye vā dhenuṃ dadyād deśakāle ’viśiṣṭe ||
பீஷ்மர் கூறினார்—வாழ்வாதாரம் சிதைந்து மிகுந்த துன்பத்தில் உள்ள பிராமணருக்கு, இடம்-காலத்தில் சிறப்பு இல்லாவிட்டாலும் பால் தரும் பசுவை தானமாக அளிக்க வேண்டும். அதுபோலவே விவசாயத்திற்காக, ஹோமப் பொருட்களுக்காக, பிரசவித்த பெண்ணின் போஷணைக்காக, குருதக்ஷிணைக்காக அல்லது குழந்தை வளர்ப்பிற்காக தேவைப்பட்டாலும்—சாதாரண இடம்-காலத்திலும் பால் தரும் பசு தானம் உரியது.
पितामह उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that gifting a milch cow is a highly meritorious and socially sustaining form of dāna, recommended even in ordinary circumstances when it relieves severe livelihood distress or supports essential duties—farming, Vedic rites, postpartum care, guru-dakṣiṇā, and child-rearing.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma, especially the ethics of giving. Here he specifies practical situations where donating a milk-giving cow is appropriate and beneficial, emphasizing compassion and maintenance of household and ritual life.