Shloka 38
गोप्रदानगुणाः तथा कपिलागोविधानम्
Merits of Cow-Gift and the Origin-Account of Kapilā Cows
न त्वेवासां दानमात्र प्रशस्तं पात्र कालो गोविशेषो विधिकश्ष । कालज्ञानं विप्र गवान्तरं हि दुःखं ज्ञातुं पावकादित्यभूतम्
Pitāmaha uvāca: na tvevāsāṁ dānamātraṁ praśastaṁ pātraḥ kālo goviśeṣo vidhikaś ca | kālajñānaṁ vipra gavāntaraṁ hi duḥkhaṁ jñātuṁ pāvakādityabhūtam ||
பிதாமகர் கூறினார்—வெறும் பசு தானம் செய்வதாலேயே அது புகழத்தக்கதல்ல. அத்தகைய தானத்திற்கு உரிய பெறுநர், உரிய காலம், சிறப்புடைய பசு, முறையான விதி, மேலும் காலவிவேகம் ஆகியவை அவசியம். ஓ பிராமணரே! பசுக்களுக்கிடையிலுள்ள தரநிலை வேறுபாடுகளையும், அக்கினி–சூரியனைப் போல ஒளிவிடும் பெறுநரை அறிதலும் மிகக் கடினம்.
पितामह उवाच
Educational Q&A
Charity is not judged only by the act of giving; its ethical value depends on discernment—choosing a worthy recipient (pātra), an appropriate time (kāla), a gift of genuine quality (go-viśeṣa), and following proper procedure (vidhi).
Bhīṣma (Pitāmaha), instructing on dāna-dharma in the Anuśāsana Parva, explains to a brāhmaṇa interlocutor that go-dāna requires careful evaluation: both the relative excellence of cows and the spiritual stature of the recipient—likened to the brilliance of fire and the sun—are difficult to assess.