Shloka 383

Cyavana’s Water-Vow and the Ethics of Cohabitation (स्नेह-सम्वास-धर्मः)

Devanagari script

भूयो भूयो<5पि संहार्य: पितृवित्ताद्‌ युधिष्ठिर । क्षत्रियकन्या संसारमें अपनी जातिद्दारा ब्राह्मण-कन्याके बराबर नहीं हो सकती। नृपश्रेष्ठ! इसी प्रकार ब्राह्मणीका पुत्र क्षत्रियाके पुत्रसे प्रथम एवं ज्येष्ठ होगा। युधिष्ठिर! इसलिये पिताके धनमेंसे ब्राह्मणीके पुत्रको अधिक-अधिक भाग देना चाहिये

Transliteration

bhūyo bhūyo 'pi saṃhāryaḥ pitṛvittād yudhiṣṭhira | kṣatriyakanyā saṃsāre svajātyā brāhmaṇa-kanyāsamā na bhavati | nṛpaśreṣṭha! tathā brāhmaṇyāḥ putraḥ kṣatriyaputrāt prathama eva jyeṣṭhaś ca bhavati | yudhiṣṭhira! tasmāt pitṛdhane brāhmaṇyāḥ putrāya bhūyobhūyaḥ bhāgo dātavyaḥ ||

Translation

பீஷ்மர் கூறினார்—யுதிஷ்டிரா! தந்தையின் செல்வத்தைப் பகிரும் போது இந்தக் கருத்தை மீண்டும் மீண்டும் நினைவில் கொள்ள வேண்டும். சமூக ஒழுங்கில் க்ஷத்திரியக் கன்னி பிறப்பின் காரணமாக பிராமணக் கன்னிக்குச் சமமாகக் கருதப்படுவதில்லை. அதுபோலவே, அரசர்களில் சிறந்தவனே, பிராமணிப் பெண்ணில் பிறந்த மகன் க்ஷத்திரியப் பெண்ணில் பிறந்த மகனை விட முன்னதாகவும் மூத்தவனாகவும் மதிக்கப்படுகிறான். ஆகவே, யுதிஷ்டிரா, தந்தையின் சொத்தில் பிராமணியின் மகனுக்கு அதிகப் பங்கை அளிக்க வேண்டும்.

Word by Word

• [{'term': 'bhūyo bhūyaḥ', 'definition': 'again and again

• emphatically'}, {'term': 'api', 'definition': 'also

• even'}, {'term': 'saṃhāryaḥ', 'definition': 'to be gathered/kept in mind

• to be taken into account (in deliberation)'}, {'term': 'pitṛ-vitta / pitṛ-dhana', 'definition': 'father’s wealth

• paternal property'}, {'term': 'yudhiṣṭhira', 'definition': 'name of the listener addressed by Bhīṣma'}, {'term': 'kṣatriya-kanyā', 'definition': 'a Kṣatriya maiden/daughter'}, {'term': 'brāhmaṇa-kanyā', 'definition': 'a Brāhmaṇa maiden/daughter'}, {'term': 'nṛpaśreṣṭha', 'definition': 'best among kings (honorific address)'}, {'term': 'brāhmaṇī', 'definition': 'a Brāhmaṇa woman

• here, a Brāhmaṇa wife'}, {'term': 'putraḥ', 'definition': 'son'}, {'term': 'prathama', 'definition': 'first

• prior'}, {'term': 'jyeṣṭha', 'definition': 'elder

• having precedence'}, {'term': 'bhāga', 'definition': 'share

• portion (of inheritance)'}, {'term': 'dātavyaḥ', 'definition': 'should be given

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• Yudhiṣṭhira
• Kṣatriya
• Brāhmaṇa

Educational Q&A

What is the core teaching?

Bhīṣma teaches a rule of precedence in inheritance: when allocating a father’s property, the son of a Brāhmaṇa wife is to be treated as senior and given a larger share than the son of a Kṣatriya wife, reflecting the text’s varṇa-based hierarchy.

What is happening in the narrative?

In the Anuśāsana Parva’s instruction section, Bhīṣma continues advising King Yudhiṣṭhira on dharma—here, specifically on social precedence and the distribution of paternal wealth among sons born of wives of different varṇas.