Shloka 46

Putra-Bheda: Kṣetraja, Kṛtaka, Apasada, and Saṃskāra Determinations (पुत्रभेद-निर्णयः)

Devanagari script

पूज्या लालयितव्याश्ष स्त्रियो नित्यं जनाधिप । नरेश्वर! यदि स्त्रीकी रुचि पूर्ण न की जाय तो वह अपने पतिको प्रसन्न नहीं कर सकती और उस अवस्थामें उस पुरुषकी संतानवृद्धि नहीं हो सकती। इसलिये सदा ही स्त्रियोंका सत्कार और दुलार करना चाहिये

Transliteration

pūjyā lālayitavyāś ca striyo nityaṃ janādhipa | nareśvara! yadi strīkī ruci pūrṇa na kīyate to sā svapatiṃ prasannaṃ na karoti, tathā ca tasminn avasthāyāṃ tasya puruṣasya santāna-vṛddhir na bhavati | tasmāt sadā strīṇāṃ satkāraś ca lālanaṃ ca kartavyam, bharatanandana! striya eva gṛhasya lakṣmī bhavanti | unnatiṃ kāṅkṣatā puruṣeṇa tāsāṃ yathāvat satkāraḥ kartavyaḥ | sva-vaśe sthāpayitvā pālanena strī śrī-rūpā bhavati ||

Translation

பீஷ்மர் கூறினார்—மனிதர்களின் அரசே! பெண்கள் எப்போதும் போற்றப்படவும், அன்புடன் பராமரிக்கப்படவும் வேண்டியவர்கள். நரேசுவரா! பெண்ணின் விருப்பமும் மனநிலையும் நிறைவேறாவிட்டால், அவள் கணவரிடம் மகிழ்ச்சியுடன் இருக்க முடியாது; அந்நிலையில் அந்த ஆணின் சந்ததி வளர்ச்சியும் நிகழாது. ஆகவே, பரதகுல நந்தனனே! பெண்களை எந்நாளும் மரியாதையுடனும் மென்மையான அன்புடனும் நடத்த வேண்டும். பெண்களே இல்லத்தின் லக்ஷ்மி. செழிப்பு நாடும் ஆண் அவர்களை முறையாகச் சிறப்பிக்க வேண்டும்; இல்லத்தின் ஒழுங்குக்குள் வைத்து அவர்களைப் பேணி காத்தால், அந்தப் பெண் தானே ஸ்ரீ (திருமகள்) வடிவமாகிறாள்.

Word by Word

• [{'term': 'pūjyā', 'definition': 'worthy of honor

• to be revered'}, {'term': 'lālayitavyāḥ', 'definition': 'to be cherished/caressed

• to be treated with affectionate care'}, {'term': 'striyaḥ', 'definition': 'women'}, {'term': 'nityaṃ', 'definition': 'always

• continually'}, {'term': 'janādhipa / nareśvara', 'definition': 'lord of the people

• king'}, {'term': 'ruci', 'definition': 'liking, preference, wish, inclination'}, {'term': 'prasanna', 'definition': 'pleased, satisfied, gracious'}, {'term': 'pati / svapati', 'definition': 'husband

• one’s own husband'}, {'term': 'santāna-vṛddhi', 'definition': 'increase/prosperity of progeny

• growth of lineage'}, {'term': 'satkāra', 'definition': 'honor, respectful reception, proper regard'}, {'term': 'bharatanandana', 'definition': 'delighter of the Bharatas

• epithet addressing the Kuru king'}, {'term': 'gṛhasya lakṣmī', 'definition': 'the fortune/auspicious prosperity of the household'}, {'term': 'unnati', 'definition': 'rise, advancement, prosperity'}, {'term': 'sva-vaśe sthāpayitvā', 'definition': 'having kept within one’s governance/household order (lit. ‘in one’s control’)'}, {'term': 'pālana', 'definition': 'protection, maintenance, care'}, {'term': 'śrī-rūpā', 'definition': 'having the form of Śrī

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma
• Yudhishthira (implied addressee: janādhipa, nareśvara, bharatanandana)
• Śrī (Lakṣmī)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Bhishma teaches that household prosperity and continuity of lineage depend on honoring women with respect and affectionate care; women are described as the household’s Lakṣmī, and proper regard for them is presented as a key element of gṛhastha-dharma.

What is happening in the narrative?

In the Anuśāsana Parva, Bhishma instructs King Yudhiṣṭhira on dharma. Here, within the discussion of marriage duties and praise of women (strī-praśaṃsā), he emphasizes the ethical and practical necessity of treating women with honor and tenderness for domestic harmony and prosperity.