Shloka 92
Chapter 2: Sudarśana Upākhyāna — Atithi-Dharma and the Conquest of Mṛtyu
Gṛhastha-Vrata
Devanagari script
अतिथि: पूजितो यद्धि ध्यायते मनसा शुभम् | न तत् क्रतुशतेनापि तुल्यमाहुर्मनीषिण:
Translation
அதிதியை முறையாகப் பூஜித்து உபசரித்த பின், அவர் மனத்துள் இல்லறத்தாரின் நலனை நினைத்தால், அதனால் கிடைக்கும் பலன் நூறு யாகங்களாலும் ஒப்பிட முடியாதது—அதாவது நூறு யாகங்களையும் விட உயர்ந்தது. இதுவே ஞானிகளின் வாக்கு.
Word by Word
अतिथिःguest
अतिथिः:
Karta
TypeNoun
Rootअतिथि
FormMasculine, Nominative, Singular
पूजितःhonoured, worshipped
पूजितः:
Karta
TypeAdjective
Rootपूजित (पूज् धातु, क्त)
FormMasculine, Nominative, Singular
यत्which/that (relative)
यत्:
TypeIndeclinable
Rootयद्
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
ध्यायतेmeditates/thinks
ध्यायते:
TypeVerb
Rootध्यै
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
मनसाwith the mind, mentally
मनसा:
Karana
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
शुभम्good/auspicious (thing)
शुभम्:
Karma
TypeNoun
Rootशुभ
FormNeuter, Accusative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
तत्that (result/fruit)
तत्:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
क्रतुशतेनwith a hundred sacrifices
क्रतुशतेन:
Karana
TypeNoun
Rootक्रतुशत
FormNeuter, Instrumental, Singular
अपिeven, also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
तुल्यम्equal, comparable
तुल्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootतुल्य
FormNeuter, Nominative, Singular
आहुःthey say
आहुः:
TypeVerb
Rootअह्
FormPerfect, Third, Plural, Parasmaipada
मनीषिणःthe wise (men)
मनीषिणः:
Karta
TypeNoun
Rootमनीषिन्
FormMasculine, Nominative, Plural
Speaker
भीष्म उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes