Shloka 59
Śiva-stavarāja: Upamanyu’s Preface and Initiation of the Śarva-Nāma Enumeration
Anuśāsana-parva 17
नक्षत्रविग्रहमतिर्गुणबुद्धिर्लयो 5गम: । प्रजापतिर्विश्वबाहुर्विभाग: सर्वगो5मुख:
nakṣatravigrahamatir guṇabuddhir layo 'gamaḥ | prajāpatir viśvabāhur vibhāgaḥ sarvago 'mukhaḥ ||
வாயுதேவன் கூறினான்—அவன் நட்சத்திரம், கிரகம், தாரைகள் முதலியவற்றின் இயக்கமும் அமைப்பும் அறிந்தவன்; குணங்களை உணரும் அறிவுடையவன்; பிரளயத்தில் அனைத்தும் லயிக்கும் ஆதாரமே அவன், ஆயினும் அறியவியலாதவன். அவனே பிரஜாபதி, உயிர்களின் ஆண்டவன்; எங்கும் விரிந்த கரங்களையுடையவன்; பிரிவும் ஒழுங்கும் எனும் தத்துவமே அவன்; அனைத்திலும் நிறைந்தவன்; முகமற்றவன்—வரையறுக்கப்பட்ட வடிவத்திற்கப்பாற்பட்டவன்.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse strings together epithets to convey that the Supreme (addressed here as Prajāpati) governs cosmic order (celestial motions and the guṇas), is the final ground of dissolution (laya), yet remains ultimately beyond full human comprehension (agama).
Vāyu-deva is speaking a hymn-like description, listing divine names/qualities to identify and praise the deity’s cosmic sovereignty, omnipresence, and transcendence beyond limited form.