Shloka 40
सायंप्रातर्मनुष्पयाणामशन देवनिर्मितम् । नान्तरा भोजन दृष्टमुपवासविधिहिं स:
sāyaṃprātar manuṣyāṇām aśanaṃ devanirmitam | nāntarā bhojanaṃ dṛṣṭam upavāsavidhir hi saḥ |
பீஷ்மர் கூறினார்—மனிதர்களுக்குத் தேவர்கள் உணவு உண்ணும் நேரத்தை இரண்டு காலங்களாகவே விதித்துள்ளனர்: காலை மற்றும் மாலை. இடையில் உணவு கொள்ளும் விதி எங்கும் காணப்படவில்லை. இந்தக் கட்டுப்பாட்டை கடைப்பிடித்தால் உபவாசத்தின் புண்ணியமே கிடைக்கும். இத்தகைய அறநெறியில் ஒழுக்கமுடைய இல்லறத்தான் விருந்தினர், பணியாளர், உறவினர், சரணடைந்தோர்—அனைவரையும் காக்கவும் வரவேற்கவும் வேண்டும்; தனக்கான தன்னடக்கம் சமூகக் கடமையைத் தாங்கும் வகையில் அமைய வேண்டும்.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Maintain disciplined eating—only morning and evening meals, avoiding food in between—so that restraint itself yields the merit associated with fasting; this personal discipline is aligned with the broader dharma of supporting and welcoming others (guests, dependents, kin, and refugees).
In Bhishma’s instruction on dharma (Anushasana Parva), he lays down a normative rule of conduct for householders: regulated meal-times as divinely ordained, and the ethical expectation that one’s life be oriented toward protection and hospitality for those connected to or dependent on the householder.