Shloka 18
वेद: प्रत्यक्षमाचार: प्रमाणं तत्त्रयं यदि । पृथक्त्वं लभ्यते चैषां धर्मश्चैकस्त्रयं कथम्
vedaḥ pratyakṣam ācāraḥ pramāṇaṃ tat trayaṃ yadi | pṛthaktvaṃ labhyate caiṣāṃ dharmaś caikaḥ trayaṃ katham ||
வேதம், பிரத்யக்ஷம் (நேரடி அனுபவம்), சிஷ்டாசாரம்—இம்மூன்றும் பிரமாணங்கள் என ஏற்றால், அவை தனித்தனியாகவே கிடைக்கின்றன; ஆனால் தர்மம் ஒன்று. அப்படியெனில் தர்மத்தை நிர்ணயிப்பதில் இம்மூன்றும் எவ்வாறு (சமமாகத் தீர்மானகரமாக) இருக்க முடியும்?
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a classic problem in dharma-śāstra: multiple pramāṇas—scripture (Veda), direct experience (pratyakṣa), and the normative conduct of the cultured (ācāra)—are cited as authorities, yet dharma is ultimately one. The question presses for a principle of reconciliation when these sources appear distinct or potentially conflicting.
In the Anuśāsana Parva’s instruction on dharma, Yudhiṣṭhira raises a philosophical doubt to the teacher: if three different authorities are admitted for knowing dharma, and each is independently accessible, how can they jointly define a single dharma? He seeks clarification on hierarchy, harmony, or interpretive method among these sources.