Shloka 81
अर्चिष्मानर्चित: कुम्भो विशुद्धात्मा विशोधन: । अनिरुद्धो5प्रतिरथ: प्रद्युम्नोडमितविक्रम:
bhīṣma uvāca | arciṣmān arcitaḥ kumbho viśuddhātmā viśodhanaḥ | aniruddho 'pratirathaḥ pradyumno 'mitavikramaḥ ||
பீஷ்மர் கூறினார்—அவர் ‘அர்ச்சிஷ்மான்’: முடிவற்ற கதிர்களால் பிரகாசிப்பவர்; ‘அர்ச்சித’: பிரம்மாதி எல்லா லோகங்களாலும் வணங்கப்படுபவர்; ‘கும்ப’: குடம் போல எல்லாருக்கும் தங்குமிடம். அவர் ‘விசுத்தாத்மா’: பரம தூய ஆத்மஸ்வரூபம்; ‘விசோதன’: நினைவு மட்டும் செய்தாலே பாவங்களை அழித்து உள்ளத்தைத் தூய்மைப்படுத்துபவர். அவர் ‘அநிருத்த’: தடுக்க இயலாதவர்; ‘அப்ரதிரத’: எதிர் வீரன் இல்லாதவர்; அவர் ‘ப்ரத்யும்ன’; மேலும் ‘அமிதவிக்ரம’: அளவிலா வீரத்துடன் விளங்குபவர்.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the Divine is simultaneously the cosmic support (kumbhaḥ) and the inner purifier (viśodhanaḥ): devotion and remembrance are presented as ethically transformative, cleansing the heart and strengthening steadfastness through recognition of the Lord’s unrivaled power.
Within Bhishma’s instruction in Anuśāsana Parva, he recites a sequence of divine epithets—praising the Lord’s radiance, worship-worthiness, purity, invincibility, and specific vyūha-forms (Aniruddha, Pradyumna)—as part of a devotional and didactic hymn meant to guide conduct and inner purification.