Shloka 19
अप्रमेयो हृषीकेश: पद्मनाभो5मरप्र भु: । विश्वकर्मा मनुस्त्वष्टा स्थविष्ठ: स्थविरो ध्रुव:
aprameyo hṛṣīkeśaḥ padmanābho 'maraprabhuḥ | viśvakarmā manus tvaṣṭā sthaviṣṭhaḥ sthaviro dhruvaḥ ||
பீஷ்மர் கூறினார்—அவர் அளவிட முடியாதவர்—ஹ்ருஷீகேசன், இந்திரியங்களின் ஆண்டவன்; பத்மநாபன், உலகின் காரணமான தாமரை அவர் நாபியில் தங்கியிருப்பவன்; அமரர்களின் பிரபு. அவர் விஸ்வகர்மா, பிரபஞ்சக் கட்டிடக் கலைஞன்; மனு, உயிர்களின் ஆதிப் பிதாவும் விதியளிப்பவனும்; த்வஷ்டா, பிரளயத்தில் உயிர்களைச் சோர்வுறச் செய்யும் சக்தி. அவர் மிகப் பெருமையானவன், மிகப் பழமையானவன், அசையாத துருவன்।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches contemplation of the Supreme through layered divine names: the Lord is beyond measurement, governs the senses, is the cosmic source, rules the gods, creates and orders the world (Viśvakarmā/Manu), and remains ancient and unshakably constant (dhruva). Remembering these attributes supports dharma by anchoring the mind in a stable, higher order.
Bhīṣma is reciting a sequence of divine epithets in praise of Viṣṇu (often aligned with Kṛṣṇa), presenting theological identifications—creator, lawgiver, cosmic sustainer/dissolver—within his instruction on dharma and devotion in the Anuśāsana Parva.