Shloka 39
Adhyāya 152 — Bhīṣma’s Authorization for Yudhiṣṭhira’s Return to the Capital (नगरप्रवेशानुज्ञा)
जो पतिकी देवताके समान सेवा और परिचर्या करती हैं
yā patikī devatā-samāṃ sevāṃ paricaryāṃ ca karoti, patim ṛte ’nyasmin kasmiṃścid hārdikaṃ prema na karoti, kadācit na kupyati, uttama-vrataṃ ca pālayati; yasyā darśanaṃ pataye sukhadaṃ pratibhāti; yā putra-mukha-vat svāmi-mukhaṃ prati sadā niharati; yā sādhvī niyata-āhārā ca sā strī dharma-cāriṇī ucyate. śrutvā dāmpatya-dharmaṃ vai saha-dharma-kṛtaṃ śubham—“pati-patnyau ekatra sthitvā dharmācaraṇaṃ kartavyam” iti—yā bhavet dharma-paramā nārī bharta-sama-vratā sā pativratā.
மகேஸ்வரர் அறிவித்தார்—தெய்வத்திற்குச் செய்வதுபோல் கணவனுக்கு சேவையும் பராமரிப்பும் செய்பவள்; கணவனைத் தவிர வேறு யாரிடமும் உள்ளார்ந்த அன்பைச் செலுத்தாதவள்; கோபத்தில் விழாதவள்; உயர்ந்த விரதங்களைப் பேணுபவள்; அவளின் இருப்பே கணவனுக்கு இனிமை தருபவள்; குழந்தையின் முகத்தைப் பார்ப்பதுபோல் நிலையான அன்புடன் ஆண்டவனின் முகத்தை எப்போதும் நோக்குபவள்; கற்புடையவள், அளவான உணவு உட்கொள்வவள்—அவளே ‘தர்மத்தை நடப்பவள்’ என அழைக்கப்படுகிறாள்। “கணவன்-மனைவி இணைந்து வாழ்ந்து இணைத் தர்மத்தைச் செய்ய வேண்டும்” என்ற இந்த மங்கலமான இல்லறத் தர்மத்தை கேட்டபின், தர்மத்தில் பற்றுடையவளாகி கணவனோடு ஒத்த விரதங்களைப் பேணுபவள் ‘பதிவிரதை’ எனப் புகழப்படுகிறாள்।
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The passage defines dharma in marriage as disciplined, faithful, and affectionate partnership: a wife is praised as dharma-cāriṇī when she is devoted, self-controlled, and aligned in vows with her husband, and when the couple practices dharma together (saha-dharma).
In Anuśāsana Parva’s instruction on conduct, Maheshvara speaks as a teacher, describing the qualities of an ideal dharmic wife and concluding that hearing and adopting this auspicious marital code makes a woman ‘bhartṛ-sama-vratā’—a pativratā who shares her husband’s vow-oriented life.