Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

Ahiṃsā as Threefold Restraint (Mind–Speech–Action) and the Ethics of Consumption

अचक्षुविंषयं प्राप्तं कं धर्मोडनुगच्छति । मनुष्यका स्थूल शरीर तो मरकर यहीं पड़ा रह जाता है और उसका सूक्ष्म शरीर अव्यक्तभावको प्राप्त हो जाता है--नेत्रोंकी पहुँचसे परे है। ऐसी दशामें धर्म किस प्रकार उसका अनुसरण करता है? ।।

Yudhiṣṭhira uvāca: acakṣu-viṣayaṁ prāptaṁ kaṁ dharmo ’nugacchati? Manuṣyasya sthūla-śarīraṁ tu mṛtvā ihaiva patitaṁ tiṣṭhati, tasya sūkṣma-śarīram avyaktabhāvaṁ prāpya netrāṇāṁ gocaraṁ na bhavati. Etādṛśyāṁ daśāyāṁ dharmaḥ kathaṁ tam anugacchati? Bṛhaspatir uvāca: pṛthivī vāyur ākāśam āpo jyotir mano ’ntakaḥ.

யுதிஷ்டிரன் கேட்டான்—கண்ணுக்குப் புலப்படாத நிலையை அடைந்தவனைத் தர்மம் யாரைத் தொடர்ந்து செல்கிறது? பிருஹஸ்பதி கூறினார்—பூமி, காற்று, ஆகாயம், நீர், ஒளி, மனம், அந்தகன் (மரணம்)…

अचक्षुविषयंobject beyond sight / not within the range of the eyes
अचक्षुविषयं:
Karma
TypeNoun
Rootअचक्षु-विषय
FormMasculine, Accusative, Singular
प्राप्तम्having reached / attained
प्राप्तम्:
Karma
TypeVerb
Rootप्र-आप्
FormMasculine, Accusative, Singular
कम्whom?
कम्:
Karma
TypePronoun
Rootकिम्
FormMasculine, Accusative, Singular
धर्मःdharma / merit / righteousness
धर्मः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Nominative, Singular
अनुगच्छतिfollows
अनुगच्छति:
TypeVerb
Rootअनु-गम्
FormPresent, 3rd, Singular, Parasmaipada
बृहस्पतिःBṛhaspati
बृहस्पतिः:
Karta
TypeNoun
Rootबृहस्पति
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
पृथिवीearth
पृथिवी:
Karta
TypeNoun
Rootपृथिवी
FormFeminine, Nominative, Singular
वायुःwind
वायुः:
Karta
TypeNoun
Rootवायु
FormMasculine, Nominative, Singular
आकाशम्space / ether
आकाशम्:
Karta
TypeNoun
Rootआकाश
FormNeuter, Nominative, Singular
आपःwaters
आपः:
Karta
TypeNoun
Rootअप्
FormFeminine, Nominative, Plural
ज्योतिःlight / fire
ज्योतिः:
Karta
TypeNoun
Rootज्योतिस्
FormNeuter, Nominative, Singular
मनःmind
मनः:
Karta
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Nominative, Singular
दन्तकःDantaka (proper name) / one named Dantaka
दन्तकः:
Karta
TypeNoun
Rootदन्तक
FormMasculine, Nominative, Singular

युधिछिर उवाच

Y
Yudhiṣṭhira
B
Bṛhaspati
D
dharma
S
sthūla-śarīra (gross body)
S
sūkṣma-śarīra (subtle body)
P
pṛthivī
V
vāyu
Ā
ākāśa
Ā
āpaḥ
J
jyotis
M
manas
A
antaka (death)