Shloka 113
एकस्तरति दुर्गाणि गच्छत्येकस्तु दुर्गतिम् । बृहस्पतिजीने कहा--राजन्! प्राणी अकेला ही जन्म लेता
yudhiṣṭhira uvāca |
ekas tarati durgāṇi gacchaty ekas tu durgatim |
yaḥ nīcaḥ puruṣo dhana-lobhena vā śatrutā-kāraṇād vā śastraṃ gṛhītvā nihataṃ (aśastraṃ) puruṣaṃ hanti sa mṛtyor anantaram gardabha-yoniṃ prāpnoti ||
kharo jīvati varṣe dve tataḥ śastreṇa vadhyate |
sa mṛto mṛga-yoniṃ tu nityodvignaḥ punar jāyate ||
மனிதன் தனியே துன்பமான வழிகளைத் தாண்டுகிறான்; தனியே துர்கதியில் வீழ்கிறான். உயிர் தனியே பிறக்கிறது, தனியே இறக்கிறது; தனியே துயரைத் தாண்டுகிறது, தனியே துரதிர்ஷ்டத்தைச் சுவைக்கிறது. ஆகவே பொருள்-லோபத்தாலோ பகைமையாலோ ஆயுதம் எடுத்துக் கொண்டு ஆயுதமற்ற மனிதனை கொல்லும் கீழ்மகன்—மரணத்திற்குப் பின் கழுதை யோனியில் பிறக்கிறான். கழுதையாக இரண்டு ஆண்டுகள் வாழ்ந்து, பின்னர் ஆயுதத்தால் கொல்லப்படுகிறான்; அப்படி இறந்து மான்-யோனியில் பிறந்து, வேட்டையாடிகளின் அச்சத்தால் எப்போதும் கலங்கிக் கொண்டே வாழ்கிறான்.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Moral responsibility is personal and inescapable: one faces the fruits of one’s actions alone. Specifically, violence driven by greed or enmity—especially killing an unarmed person—leads to degrading rebirths and a life marked by fear and suffering.
In Anuśāsana Parva’s ethical instruction, Yudhiṣṭhira articulates (with a traditional attribution to Bṛhaspati in the accompanying gloss) a karmic warning: the killer of an unarmed man is reborn first as a donkey, then after being slain, as a deer-like creature, living constantly terrified of hunters.