Shloka 10
Śrī-nivāsa: Traits and Conditions for the Abode of Prosperity (श्री-निवासः)
जो अपने लिये कुछ नहीं चाहता, जिसका अन्तःकरण मूढ़तासे आच्छन्न है, जो थोड़ेमें ही संतोष कर लेते हैं, ऐसे मनुष्योंमें मैं भलीभाँति नित्य निवास नहीं करती हूँ ।।
bhīṣma uvāca |
yo ’tmārthaṃ kiñcid api na kāṅkṣate, yasyāntaḥkaraṇaṃ mūḍhatayā āchannam, yaḥ alpenaiva saṃtuṣyati—tādṛśeṣu manuṣyeṣu ahaṃ (śrīḥ) samyak nityaṃ na nivāsāmi ||
svadharmaśīleṣu ca dharmavitsu vṛddhopasevānirate ca dānte |
kṛtātmani kṣāntipare samarthe kṣāntāsu dāntāsu tathā ’balāsu ||
பீஷ்மர் கூறினார்—தனக்கென எதையும் விரும்பாதவன், மந்தத்தால் உள்ளம் மூடப்பட்டவன், சிறிதிலேயே திருப்தியடைவவன்—இவர்களிடத்தில் நான் நிலையாகவும் முழுமையாகவும் வாசம் செய்யேன். ஆனால் தம் ஸ்வதர்மத்தில் நிலைபெற்றோர், தர்மத்தை அறிந்தோர், மூத்தோருக்கு சேவை செய்வதில் மகிழ்வோர், அடக்கமுடையோர், தம்மைத் தாமே கட்டுப்படுத்தியோர், பொறுமையிலும் திறனிலும் சிறந்தோர்—அத்தகைய ஆண்களிடத்தில்; மேலும் பொறுமையும் இంద్రியக்கட்டுப்பாடும் உடைய மென்மையான பெண்களிடத்திலும் நான் வாசம் செய்கிறேன்।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Prosperity (Śrī) is not portrayed as favoring mere lack of desire or minimal contentment when it is rooted in dullness; rather, she abides with those who actively live by svadharma, understand dharma, serve elders, practice self-restraint, and cultivate patience and forgiveness—virtues that make a person ethically steady and socially beneficial.
In Bhishma’s instruction (Anushasana Parva), he voices a teaching about where ‘Śrī’—fortune and auspiciousness—chooses to reside. The verse contrasts inert, deluded renunciation with disciplined, dharma-informed conduct, emphasizing that true auspiciousness accompanies virtue, self-mastery, and respectful service.